Saturday, November 7, 2026

సౌందర్యలహరి

 🌼🌿 శ్రీ మాత్రే నమః 🌼🌿

ఈరోజు నుంచి ప్రతి రోజూ సౌందర్య లహరి ఒక శ్లోకం నేర్చుకుందాం.


శివః శక్త్యా యుక్తో యది భవతి శక్తః ప్రభవితుం

న చేదేవం దేవో న ఖలు కుశలః స్పందితుమపి ।

అతస్త్వామారాధ్యాం హరిహరవిరించాదిభిరపి

ప్రణంతుం స్తోతుం వా కథమకృతపుణ్యః ప్రభవతి ॥ 1 ॥

తెలుగు అర్థం: శక్తితో కూడితేనే శివుడు లోకాలను సృష్టించగలిగే శక్తివంతుడు అవుతాడు. అలా కాకపోతే, ఆ దేవుడు కనీసం కదలడానికి కూడా శక్తి లేనివాడవుతాడు. అందువల్ల, విష్ణువు, శివుడు, బ్రహ్మ వంటి వారితో కూడా పూజించబడే నిన్ను, తగినంత పుణ్యం చేయని వారు నీకు నమస్కరించడానికి లేదా, స్తోత్రం చేసేటటువంటి అదృష్టం లభించిందని అని చెప్తున్నారు.


తనీయాంసం పాంసుం తవ చరణపంకేరుహభవం

విరించిస్సంచిన్వన్ విరచయతి లోకానవికలమ్ ।

వహత్యేనం శౌరిః కథమపి సహస్రేణ శిరసాం

హరస్సంక్షుద్యైనం భజతి భసితోద్ధూలనవిధిమ్ ॥ 2 ॥

తెలుగు అర్థం: బ్రహ్మదేవుడు నీ పాదపద్మాల నుండి పుట్టిన అత్యంత సూక్ష్మమైన ధూళి కణాన్ని తీసుకుని, లోపాలు లేకుండా లోకాలను సృష్టిస్తాడు. విష్ణువు దానిని తన వేయి తలలతో ఎలాగో భరిస్తాడు. శివుడు దానిని పొడిగా చేసి, తన శరీరంపై భస్మంగా పూసుకుంటాడు


అవిద్యానామంత-స్తిమిర-మిహిరద్వీపనగరీ,

జడానాం చైతన్య-స్తబక-మకరంద-స్రుతిఝరీ ।

దరిద్రాణాం చింతామణిగుణనికా జన్మజలధౌ

నిమగ్నానాం దంష్ట్రా మురరిపు-వరాహస్య భవతి ॥ 3 ॥

అర్థం: ఇక్కడ అమ్మవారి పాదపద్మముల యొక్క పరాగ రేణు యొక్క మహత్యాన్ని మరల శంకరాచార్యులు వారు కీర్తిస్తున్నారు. అమ్మవారి పాదపరాగము యొక్క శక్తి అవివేకుల అంతరంగాన్ని ఆవరించిన చీకటికి సూర్యకిరణాల వలె ఉంటుంది. జడత్వం కలవారికి చైతన్యంతో కూడిన పూల గుత్తి నుండి కారే తేనె వాహిని వలె ఉంటుంది. పేదవారికి చింతామణి వలె ఉంటుంది. జన్మమనే సముద్రంలో మునిగిపోయిన వారికి వరాహావతారమెత్తిన విష్ణువు దంతం వలె ఉంటుంది.


త్వదన్యః పాణిభ్యామభయవరదో దైవతగణః

త్వమేకా నైవాసి ప్రకటితవరాభీత్యభినయా ।

భయాత్ త్రాతుం దాతుం ఫలమపి చ వాంఛాసమధికం

శరణ్యే లోకానాం తవ హి చరణావేవ నిపుణౌ ॥ 4 ॥

 అర్థం: లోకాలకు శరణం ఇచ్చే దేవీ! నీవు తప్ప మిగతా దేవతలందరూ తమ చేతులతో అభయ, వరద ముద్రలను చూపుతారు. కానీ నీవు మాత్రం అలా చూపవు. ఎందుకంటే, నీ పాదాలు మాత్రమే భయం నుండి రక్షించడానికి మరియు కోరిన వాటికి మించి వరములను ప్రసాదించుటకు నీ పాదములే సమర్థములై ఉన్నాయి కదమ్మా


హరిస్త్వామారాధ్య ప్రణతజనసౌభాగ్యజననీం

పురా నారీ భూత్వా పురరిపుమపి క్షోభమనయత్ ।

స్మరోఽపి త్వాం నత్వా రతినయనలేహ్యేన వపుషా

మునీనామప్యంతః ప్రభవతి హి మోహాయ మహతామ్ ॥ 5 ॥

 అర్థం: అమ్మా !నిన్ను ఆరాధించే వారికి నీకు నమస్కారం చేసేవారికి నీవు సర్వ సౌభాగ్యదాయినివి నిన్ను ఆరాధించి విష్ణుమూర్తి పూర్వము ఒకసారి జగన్మోహిని రూపమును పొంది త్రిపురహరుడైన శివుని సైతం మోహ పరవశుని చేసి, చిత్తక్షోభమును కలుగజేసెను. ఆ విధంగానే మన్మధుడు కూడా నిన్ను పూజించి నీ అనుగ్రహం పొంది తన భార్య అయిన రతిదేవి కన్నులకు ఆనందాన్ని కలిగించే సుందర రూపాన్ని పొందాడు. జితేంద్రియులై ,మౌనంగా తపస్సు చేసుకొను ఋషులను సైతం మోహానికి లోనయ్యేట్టు చేయగల సామర్థ్యాన్ని పొందాడు కదా!

ధనుః పౌష్పం మౌర్వీ మధుకరమయీ పంచ విశిఖాః

వసంతః సామంతో మలయమరుదాయోధనరథః ।

తథాప్యేకః సర్వం హిమగిరిసుతే కామపి కృపాం

అపాంగాత్తే లబ్ధ్వా జగదిద-మనంగో విజయతే ॥ 6 ॥

 అర్థం: ఓపర్వతరాజపుత్రీ ! పుష్పములతో చేసిన విల్లు, తుమ్మెదల వరసతో కట్టిన విల్లు త్రాడు, ఐదు బాణములు, పర్వతాల నుండి వీచే సాయంకాలపు చల్లని గాలి రథంగా కలిగిన మన్మధుడు, ఏమాత్రం సామర్ధ్యం లేని తన సాధన సామాగ్రులతో, కనీసము శరీరము కూడా లేని వాడైనా, నిన్ను ఆరాధించి, నీ కరుణా కటాక్షములు పొంది ఈ సమస్త జగత్తును జయించుచున్నాడు కదా అమ్మా!

🌼🌿 శ్రీ మాత్రే నమః 🌼🌿

Sunday, November 1, 2026

నారాయణ సూక్తం..తాత్పర్యము

 *నారాయణ సూక్తం..తాత్పర్యము...........!!*




తైత్తిరీయ అరణ్యకంలో చెప్పబడిన నారాయణ సూక్తంలో ఈ స్థూల శరీరంలో ఆ పరమాత్ముని చిరునామా, ఆయన ధ్యానించే పధ్ధతి విస్పష్టంగా చెప్పబడింది. 


నారాయణ సూక్తం పురుష సూక్తానికి ఉత్తర పీఠిక లాంటింది. పురుష సూక్తంలోని విశ్వవ్యాప్తమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని నారాయణ సూక్తం నారాయణుని రూపంలో విశదీకరిస్తుంది. ఆ విశ్వమంతటా ఉన్నవాడిని అణురూపంలో విశ్లేషించి చెపుతుంది. వైదిక విధులలో పురుష సూక్తము, నారాయణ సూక్తము, మంత్ర పుష్పము కలిపి చదవటం ఆనవాయితీ.


ధ్యానము చేయటానికి ముందు ఈ సూక్తాన్ని పారాయణ చేసి దీని భావాన్ని చింతన చేస్తూ ఉండటం ప్రగాఢ ధ్యానానికి దోహదం చేస్తుందిట. 


ఇందులో మొదట భగవంతుని మహిమ తెలుప బడినది. పిదప ఆయనను ఎక్కడ, ఎలా ధ్యానించాలో..

క్రమంగా ధ్యానంలో మనస్సును ఎలా లగ్నం చేయాలో అన్న విషయం ఈ సూక్తంలో అద్భుత రీతిలో వివరించబడింది. 


అథ శ్రీ నారాయణ సూక్తం.........

ఓం | సహస్ర శీర్షం దేవం విశ్వాక్షం విశ్వశంభువం | 

విశ్వం నారాయణం దేవం అక్షరం పరమం పదం || 


విశ్వతః పరమాన్నిత్యం విశ్వం నారాయణగ్ం హరిం | 

విశ్వ మేవేదం పురుషస్తద్విశ్వముపజీవతి || 


పతిం విశ్వస్య ఆత్మేశ్వరగ్ం శాశ్వతగ్ం శివమచ్యుతం | 

నారాయణం మహాజ్ఞేయం విశ్వాత్మానం పరాయణం || 


నారాయణ పరో జ్యోతిరాత్మా నారాయణః పరః | 

నారాయణ పరం బ్రహ్మ తత్త్వం నారాయణః పరః | 

నారాయణ పరో ధ్యాతా ధ్యానం నారాయణః పరః || 


యచ్చ కించిత్ జగత్సర్వం దృశ్యతే శ్రూయతేఽపి వా | 

అంతర్బహిశ్చ తత్సర్వం వ్యాప్య నారాయణః స్థితః || 


అనంతమవ్యయం కవిగ్ం సముద్రేఽన్తం విశ్వ శంభువం | 

పద్మ కోశ ప్రతీకాశగ్ం హృదయం చాప్యధోముఖం || 


అధో నిష్ఠ్యా వితస్త్యాన్తే నాభ్యా ముపరి తిష్ఠతి | 

జ్వాలామాలాకులం భాతీ విశ్వస్యాఽయతనం మహత్ || 


సంతతగ్ం శిలాభిస్తు లంబత్యా కోశసన్నిభం | 

తస్యాన్తే సుషిరగ్ం సూక్ష్మం తస్మిన్ సర్వం ప్రతిష్ఠితం || 


తస్య మధ్యే మహానగ్నిర్విశ్వార్చిర్విశ్వతో ముఖః | 

సోఽగ్రభుగ్విభజన్ తిష్ఠన్నాహార మజరః కవిః || 


తిర్యగూర్ధ్వమధశ్శాయీ రశ్మయ స్తస్య సంతతా | 

సంతాపయతి స్వం దేహమాపాదతల మస్తకః | 

తస్య మధ్యే వహ్నిశిఖా అణీయోర్ధ్వా వ్యవస్థితాః || 


నీలతో యదమధ్యస్థ ద్విద్యుల్లేఖేవ భాస్వరా | 

నీవారశూకవత్తన్వీ పీతాభా స్వత్యణూపమా || 


తస్యాః శిఖాయా మధ్యే పరమాత్మా వ్యవస్థితః | 

స బ్రహ్మ స శివః స హరిః స్సేన్ద్ర స్సోఽక్షరః పరమ స్స్వరాట్ || 


ఓం తద్బ్రహ్మ | ఓం తద్వాయుః | ఓం తదాత్మా | ఓం తత్సత్యం | ఓం తత్సర్వం | ఓం తత్పురోర్నమః |


అంతశ్చరతి భూతేషు గుహాయాం విశ్వమూర్తిషు | 

త్వం యజ్ఞస్త్వం వషట్కారస్త్వమింద్రస్త్వగ్ం 

రుద్రస్త్వం విష్ణుస్త్వం బ్రహ్మత్వం ప్రజాపతిః |


త్వం తదాప ఆపో జ్యోతి రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ |


ఓం నారాయణాయ విద్మహే వాసుదేవాయ ధీమహి | 

తన్నో విష్ణుః ప్రచోదయాత్ ||


తాత్పర్యము:.........

వేలాది తలలు కలవాడు, 

ప్రకాశిస్తున్న వాడు, సమస్తాన్ని చూస్తున్న వాడు, యావత్ప్రపంచానికీ మంగళకారుడు, 

నాశనము లేని వాడు, 

అత్యున్నత స్థితి అయిన వాడు అయిన నారాయణుడనే దైవాన్ని ధ్యానిస్తాను.


ఈ విశ్వాని కన్నా ఉన్నతుడు, నిత్యుడు, 

ఈ విశ్వమై ఉంటున్న వాడు, భక్తుల కష్టాలను బాపు వాడు అయిన నారాయణుని ధ్యానిస్తాను.


విశ్వానికి నాథుడు, 

జీవులకు ఈశ్వరుడు, 

శాశ్వతుడు, 

మంగళ రూపుడు, 

వినాశము లేని వాడు, 

విశిష్టముగా తెలుసుకోవలసిన వాడు, 

సమస్తానికి ఆత్మయైన వాడు, 

శరణు పొందదగిన ఉత్క్రుష్టుడు అయిన నారాయణుని ధ్యానిస్తున్నాను.


నారాయణుడే పరంజ్యోతి, 

నారాయణుడే పరమాత్మ, 

నారాయణుడే పరబ్రహ్మం, 

నారాయణుడే పరతత్త్వము, 

ధ్యానించే వారిలో శ్రేష్ఠుడు నారాయణుడే. 

నారాయణుడే ఉత్ర్క్రుష్టమైన ధ్యానం.


ఈ ప్రపంచం అంతటా కనిపిస్తూ ఉన్నది ఏదైనా, 

వినిపిస్తూ ఉన్నది ఏదైనా, 

వాటన్నిటి లోపల వెలుపల పరివ్యాపించి నారాయణుడే నెలకొని ఉన్నాడు.


(ఇది ధ్యానం తదుపరి మెట్టు. మొదట మనస్సు సర్వవ్యాపియైన భగవంతుని స్మరించడంలో నిమగ్నం అయింది. ఇప్పుడు దాని పరిధి సంకోచింప బడింది. వ్యాపితమైన మనస్సు మనలో ఒకటిగా కలిసిపోయింది. ధ్యానం తుది మెట్టు మనస్సు హృదయ సీమలో కేంద్రీకృతం కావడం).


అనంతుడు, అవినాశుడు, సర్వజ్ఞుడు, 

సంసార సాగర అంతాన ఉండే వాడు, 

ప్రపంచం మొత్తానికీ మంగళ కారుడు అయిన నారాయణుని అదోముఖమైన తామర మొగ్గలా ఉన్న హృదయంలో ధ్యానిస్తాను.


(సముద్రే అంతం అనే పదం ఇక్కడ గమనించ దగినది - సంసార సాగరాంతన భగవంతుడు ఉన్నట్లుగా తెలుపబడింది. కోరికలు భావోద్వేగాలు అనే అలలతో అల్లకల్లోలమైన జీవితమే సంసార సాగరంగా పేర్కొన బడింది. ఈ అలలు ఉధృతమై ఉన్నంత వరకు ధ్యానం మూలంగా భగవంతుని దరి చేరలేము. మనస్సు ప్రశాంత మైనప్పుడే ధ్యానము కుదురుతుంది).


అధో నిష్ట్యా....అనే మంత్రములో హృదయం గురించి చెప్పబడింది. లబ్ డబ్ అని కొట్టుకునే భౌతిక హృదయం కాదు ఇది. ఇది పారమార్థిక హృదయం. 

దీనికి మూడు లక్షణాలు..

ఒకటి, నాభికి జానెడు దూరంలో ఉండి. భౌతిక హృదయము కూడా అంటే దూరంలో ఉండి కాని అది కాస్త ఎడమ వైపు ఉంది. కానీ, ఆధ్యాత్మిక హృదయం మధ్యలో ఉంది. 

రెండవది, దీపశిఖల వరుసతో ఆవృతమై ఉంది. మూడవది, ఆ హృదయం దేదీప్యమానమైనది. 

ఈ మూడు లక్షణములు భౌతిక హృదయానికి వర్తించవు. కానీ దీనిని మనము గ్రహించకున్నాము. గ్రహించకున్నప్పటికీ అది అక్కడ ఉండనే ఉంది.


తామర మొగ్గ వంటి ఈ హృదయం నలువంకల నాడులతో ఆవృతమై వ్రేలాడుచున్నది. దాని లోపల సూక్ష్మాకాశము ఉన్నది. అంతా దానిలో నెలకొని ఉన్నది.


సర్వత్రా ప్రకాశిస్తూ, అన్ని దిశలా వ్యాపిస్తున్న మహోన్నతమైన అగ్ని ఆకాశానికి నడుమన ఉన్నది. ప్రాణం అయిన ఆ అగ్ని మొట్టమొదట భుజించేదిగాను, ఆహారాన్ని విభజించి ఇచ్చేదిగాను, దృఢమైనది గాను, పాతపడనిది గాను, అన్నింటినీ చూసేదిగాను ఉంది.


ఆ ప్రాణం యొక్క కిరణాలు అడ్డదిడ్డంగా, ఊర్ధ్వంగా, అధోముఖంగా ప్రసరిస్తూ, సర్వత్రా వ్యాపించి ఉన్నాయి, పాదం నుండి తల వరకు తన శరీరాన్ని వెచ్చగా ఉండేట్లు చేస్తుంది. దీని మధ్య అణుప్రమాణమైన అగ్ని జ్వాల ఊర్ధ్వ ముఖంగా అమరి ఉంది.


కారు మేఘం మధ్యనుండి వెలుగును విరజిమ్మే మెరపు తీగలా, వరి మొలకలా, సన్నమైనదిగా, బంగారు చాయగాను, అనువులా సూక్ష్మమైనదిగాను ఆ ఆత్మ ప్రకాశిస్తూ ఉంది.


ఆ అగ్నిశిఖ మధ్యన పరమాత్మ సుప్రతిష్ఠుడై ఉన్నాడు. ఆయనే బ్రహ్మ, శివుడు, విష్ణువు. ఆయనే ఇంద్రుడు. ఆయన నాశనము లేని వాడు, స్వప్రకాశుడు. ఆయన కంటే అధికుడు ఎవరూ లేని వాడు.


కానవచ్చే వస్తుజాతాన్ని అందంగాను, దృశ్యానికి ఆధారం గాను ఉన్న భగవంతుని ప్రతి శరీరం అంతటా నిండిఉన్న వాణ్ణి, నల్లని మేను విష్ణువు తెల్లని మేని శివుడు ఒకరుగా మిశ్రితమైన రూపాన్ని, పూర్ణ పవిత్రుని, త్రినేత్రుని, సమస్తాన్ని తన స్వరూపంగా పరిగ్రహించిన వానిని పదే పదే నమస్కరిస్తున్నాను.


నారాయణుని తెలుసుకుందాము. అందుకోసం ఆ వాసుదేవుని ధ్యానిద్దాము. ఆ విష్ణువు మనలను ఈ ధ్యాన ప్రయత్నములో ప్రేరేపించు గాక!

Sunday, October 11, 2026

ప్రథమావరణ కీర్తనమ్

 *కమలాంబా సంరక్షితు* 

(ప్రథమావరణ కీర్తనమ్)


రాగం: ఆనందభైరవి 

గానం: రంజని - గాయత్రి

*కమలాంబా సంరక్షతు - రాగం – ఆనందభైరవి - మిశ్రచాపు*

(ప్రథమావరణ కీర్తనమ్)  


పల్లవి:

కమలాంబా సంరక్షతు మామ్ హృత్కమల నగర నివాసినీ

అనుపల్లవి:

సుమనసారాధితాబ్జముఖీ సుందర మనః ప్రియకరసఖీ 

కమలజానంద బోధసుఖీ కాంతాతార పంజరశుకీ

చరణం:

త్రిపురాది చక్రేశ్వరీ అణిమాది సిద్ధేశ్వరీ నిత్యకామేశ్వరీ

క్షితిపుర త్రైలోక్యమోహన చక్రవర్తినీ ప్రకటయోగినీ

సురరిపు మహిషాసురాదిమర్దనీ నిగమ పురాణాది సంవేదినీ

త్రిపురేశీ గురుగుహజననీ త్రిపురభంజనరంజనీ మధురిపు

సహోదరీ తలోదరీ త్రిపురసుందరీ మహేశ్వరీ



*భావం మరియు వివరణ* 


*భావము:*

కమలాంబికా! ఆశ్రయించిన భక్తులకు కల్పవృక్షం వంటి దానా ; చండికా! కమనీయమైన ఎర్రని అంకుశము ధరించిన దానా ; చేతియందు లీలాశుకము కలదానా ; బ్రహ్మాది దేవతలచే పూజించ బడిన పాదములు కలదానా ; బహు వరములను ఇచ్చే దానా ; కమలాలయ తీర్థ వైభవము కలదానా ; మంగళ స్వరూపిణి అయిన శివా ; కరుణా సముద్రురాలా ; సకల లోకాలకు నాయికా ; సంగీత రసికురాలా ; మంచి కవిత్వం వ్రాయు శక్తిని ఇచ్చుదానా ; మాయకు అతీతురాలైన సుందరీ ; విదేహ ముక్తిని ప్రసాదించే నిపుణురాలా ; పాపములను హరించే దానా ; ఆకాశం మొదలైన పంచ భూతాలను చరణ కిరణాలుగా కలదానా ; మనోహరమైన చరణాలు కలదానా ; అరుణాంబికా, సకలా, గురుగుహ కరణా (కుమార స్వామికి తల్లి), సదాశివ అంతఃకరణా, అకచటతప మొదలైన వర్గ మాతృకా స్వరూపిణీ, అఖండైక రస పరిపూర్ణా, జగదంబికా, నన్ను రక్షింపుము.


*వివరణ*


ఈ కీర్తనలో, కమలాంబికా దేవి యొక్క నిర్గుణత్వము, సగుణ నిరాకారత్వము, సగుణ సాకారత్వము లను సూచించారు.


నిర్గుణత్వము సూచించే పదాలు: గతమాయే (మాయాతీత), అఖండైక రస పరిపూర్ణా.


సగుణ నిరాకారత్వము సూచించే పదాలు: శివే (శివ శక్తి స్వరూపం), చండికా, సుందరీ, సకలా, జగదంబికా జగదంబికా, సకల లోక నాయికా, అరుణా, కరుణార్ణవ.



సగుణ సాకారత్వము సూచించే పదాలు: కమలాసనాది పూజిత, కమల పద వినోద చరణ, వియదాది భూత కిరణ, కర విధృత శుక, సంగీత రసిక, సదాశివ అంతఃకరణా, కమలాలయ తీర్థ వైభవ.



అకచటతప అనేవి, అక్షర మాలలో, మొదటి అక్షరాలు. అనగా , సకల వర్ణమాల అని భావము. సూక్ష్మ మంత్రాక్షర రూపిణీ అని సూచన.


శ్రీ చక్రములో, మొదటి ఆవరణము భూపురము. భూపురంలో "మూడు" విభాగాలు ఉంటాయి.


`మొదటి భూపురము`: 

రంగు - తెలుపు ; 

శక్తులు - వామా, జ్యేష్టా, రౌద్రీ, అంబికా, పశ్యంతీ, ఇచ్ఛా, జ్ఞాన, క్రియా, శాంతా 

నవ ముద్ర ఆకారములు - సర్వ సంక్షోభిణి, సర్వ విద్రావిణి, సర్వ వశంకరి, సర్వోన్మాదిని, సర్వ మహాంకుశ, సర్వ ఖేచరి, సర్వ బీజ, సర్వ యోని 


 `రెండవ భూపురము`: 

రంగు - రక్త వర్ణం 

మాతృకలు - బ్రాహ్మీ, మాహేశ్వరి, కౌమారి, వైష్ణవి, వారాహి, మాహేంద్రి, చాముండా, మహా లక్ష్మి. శ్రీదేవి సమిష్టి రూపములో ఉన్న సప్త ధాతువులే, ఈ మాతృకలు. 


`మూడవ భూపురము`:

రంగు - పసుపు 

శ్రీవిద్యకు సంబంధించిన మంత్రములు, కమనీయ రూపములో ఉండును.


`భూపురము సమిష్టిగా` ... 

ఆకారము - చతురస్రం 

పేరు - త్రైలోక్య మోహన చక్రం 

ప్రకృతి - 'ల'కారము

తత్వము - పృధ్వీ తత్వము 

దేవతా మూర్తులు / సిద్ధులు - తెలుపు రంగులో - 10 (దశ సిద్ధులు) - అంకుశము, పాశము, 2 పద్మములు ధరించి ఉంటారు - అణిమ, లఘిమ, మహిమ, ఈశిత్వము, వశిత్వ, ప్రాకామ్య, భుక్తి, గరిమ, ప్రాప్తి, సర్వకామ.

ఆవరణ యోగినులు - ప్రకట యోగినులు.

చక్రేశ్వరి - త్రిపురా దేవి 

రసము - శృంగారము.

***

Sunday, September 27, 2026

శ్రీ లలితా సహస్ర నామ స్తోత్రం

 *శ్రీ లలితా సహస్ర నామ స్తోత్రం* 

 *శ్రీ లలితా సహస్రనామ పారాయణం (వెన్నెల పారాయణం) చేయాలి.* 

ఓమ్ ॥

అస్య శ్రీ లలితా దివ్య సహస్రనామ స్తోత్ర మహామంత్రస్య, వశిన్యాది వాగ్దేవతా ఋషయః, అనుష్టుప్ ఛందః, శ్రీ లలితా పరాభట్టారికా మహా త్రిపుర సుందరీ దేవతా, ఐం బీజం, క్లీం శక్తిః, సౌః కీలకం, మమ ధర్మార్థ కామ మోక్ష చతుర్విధ ఫలపురుషార్థ సిద్ధ్యర్థే లలితా త్రిపురసుందరీ పరాభట్టారికా సహస్ర నామ జపే వినియోగః


కరన్యాసః

ఐం అంగుష్టాభ్యాం నమః, క్లీం తర్జనీభ్యాం నమః, సౌః మధ్యమాభ్యాం నమః, సౌః అనామికాభ్యాం నమః, క్లీం కనిష్ఠికాభ్యాం నమః, ఐం కరతల కరపృష్ఠాభ్యాం నమః

అంగన్యాసః

ఐం హృదయాయ నమః, క్లీం శిరసే స్వాహా, సౌః శిఖాయై వషట్, సౌః కవచాయ హుం, క్లీం నేత్రత్రయాయ వౌషట్, ఐం అస్త్రాయఫట్, భూర్భువస్సువరోమితి దిగ్బంధః


ధ్యానం

సింధూరారుణ విగ్రహాం త్రిణయనాం మాణిక్య మౌళిస్ఫుర-

త్తారానాయక శేఖరాం స్మితముఖీ మాపీన వక్షోరుహామ్ ।

పాణిభ్యా మలిపూర్ణ రత్న చషకం రక్తోత్పలం బిభ్రతీం

సౌమ్యాం రత్నఘటస్థ రక్త చరణాం ధ్యాయేత్పరామంబికామ్ ॥


అరుణాం కరుణా తరంగితాక్షీం ధృతపాశాంకుశ పుష్పబాణచాపామ్ ।

అణిమాదిభి రావృతాం మయూఖైః అహమిత్యేవ విభావయే భవానీమ్ ॥ 1 ॥


ధ్యాయేత్ పద్మాసనస్థాం వికసితవదనాం పద్మ పత్రాయతాక్షీం

హేమాభాం పీతవస్త్రాం కరకలిత లసమద్ధేమపద్మాం వరాంగీమ్ ।

సర్వాలంకారయుక్తాం సకలమభయదాం భక్తనమ్రాం భవానీం

శ్రీ విద్యాం శాంతమూర్తిం సకల సురసుతాం సర్వసంపత్-ప్రదాత్రీమ్ ॥ 2 ॥


సకుంకుమ విలేపనా మళికచుంబి కస్తూరికాం

సమంద హసితేక్షణాం సశరచాప పాశాంకుశామ్ ।

అశేష జనమోహినీ మరుణమాల్య భూషోజ్జ్వలాం

జపాకుసుమ భాసురాం జపవిధౌ స్మరే దంబికామ్ ॥ 3 ॥


సింధూరారుణ విగ్రహాం త్రిణయనాం మాణిక్య మౌళిస్ఫుర-

త్తారానాయక శేఖరాం స్మితముఖీ మాపీన వక్షోరుహామ్ ।

పాణిభ్యా మలిపూర్ణ రత్న చషకం రక్తోత్పలం బిభ్రతీం

సౌమ్యాం రత్నఘటస్థ రక్త చరణాం ధ్యాయేత్పరామంబికామ్ ॥ 4 ॥


లమిత్యాది పంచపూజాం విభావయేత్


లం పృథివీ తత్త్వాత్మికాయై శ్రీ లలితాదేవ్యై గంధం పరికల్పయామి

హం ఆకాశ తత్త్వాత్మికాయై శ్రీ లలితాదేవ్యై పుష్పం పరికల్పయామి

యం వాయు తత్త్వాత్మికాయై శ్రీ లలితాదేవ్యై ధూపం పరికల్పయామి

రం వహ్ని తత్త్వాత్మికాయై శ్రీ లలితాదేవ్యై దీపం పరికల్పయామి

వం అమృత తత్త్వాత్మికాయై శ్రీ లలితాదేవ్యై అమృత నైవేద్యం పరికల్పయామి

సం సర్వ తత్త్వాత్మికాయై శ్రీ లలితాదేవ్యై తాంబూలాది సర్వోపచారాన్ పరికల్పయామి


గురుర్బ్రహ్మ గురుర్విష్ణుః గురుర్దేవో మహేశ్వరః ।

గురుస్సాక్షాత్ పరబ్రహ్మ తస్మై శ్రీ గురవే నమః ॥


హరిః ఓం


శ్రీ మాతా, శ్రీ మహారాజ్ఞీ, శ్రీమత్-సింహాసనేశ్వరీ ।

చిదగ్ని కుండసంభూతా, దేవకార్యసముద్యతా ॥ 1 ॥


ఉద్యద్భాను సహస్రాభా, చతుర్బాహు సమన్వితా ।

రాగస్వరూప పాశాఢ్యా, క్రోధాకారాంకుశోజ్జ్వలా ॥ 2 ॥


మనోరూపేక్షుకోదండా, పంచతన్మాత్ర సాయకా ।

నిజారుణ ప్రభాపూర మజ్జద్-బ్రహ్మాండమండలా ॥ 3 ॥


చంపకాశోక పున్నాగ సౌగంధిక లసత్కచా

కురువింద మణిశ్రేణీ కనత్కోటీర మండితా ॥ 4 ॥


అష్టమీ చంద్ర విభ్రాజ దళికస్థల శోభితా ।

ముఖచంద్ర కళంకాభ మృగనాభి విశేషకా ॥ 5 ॥


వదనస్మర మాంగల్య గృహతోరణ చిల్లికా ।

వక్త్రలక్ష్మీ పరీవాహ చలన్మీనాభ లోచనా ॥ 6 ॥


నవచంపక పుష్పాభ నాసాదండ విరాజితా ।

తారాకాంతి తిరస్కారి నాసాభరణ భాసురా ॥ 7 ॥


కదంబ మంజరీక్లుప్త కర్ణపూర మనోహరా ।

తాటంక యుగళీభూత తపనోడుప మండలా ॥ 8 ॥


పద్మరాగ శిలాదర్శ పరిభావి కపోలభూః ।

నవవిద్రుమ బింబశ్రీః న్యక్కారి రదనచ్ఛదా ॥ 9 ॥


శుద్ధ విద్యాంకురాకార ద్విజపంక్తి ద్వయోజ్జ్వలా ।

కర్పూరవీటి కామోద సమాకర్షద్దిగంతరా ॥ 10 ॥


నిజసల్లాప మాధుర్య వినిర్భత్సిత కచ్ఛపీ ।

మందస్మిత ప్రభాపూర మజ్జత్-కామేశ మానసా ॥ 11 ॥


అనాకలిత సాదృశ్య చుబుక శ్రీ విరాజితా ।

కామేశబద్ధ మాంగల్య సూత్రశోభిత కంథరా ॥ 12 ॥


కనకాంగద కేయూర కమనీయ భుజాన్వితా ।

రత్నగ్రైవేయ చింతాక లోలముక్తా ఫలాన్వితా ॥ 13 ॥


కామేశ్వర ప్రేమరత్న మణి ప్రతిపణస్తనీ।

నాభ్యాలవాల రోమాళి లతాఫల కుచద్వయీ ॥ 14 ॥


లక్ష్యరోమలతా ధారతా సమున్నేయ మధ్యమా ।

స్తనభార దళన్-మధ్య పట్టబంధ వళిత్రయా ॥ 15 ॥


అరుణారుణ కౌసుంభ వస్త్ర భాస్వత్-కటీతటీ ।

రత్నకింకిణి కారమ్య రశనాదామ భూషితా ॥ 16 ॥


కామేశ జ్ఞాత సౌభాగ్య మార్దవోరు ద్వయాన్వితా ।

మాణిక్య మకుటాకార జానుద్వయ విరాజితా ॥ 17 ॥


ఇంద్రగోప పరిక్షిప్త స్మర తూణాభ జంఘికా ।

గూఢగుల్భా కూర్మపృష్ఠ జయిష్ణు ప్రపదాన్వితా ॥ 18 ॥


నఖదీధితి సంఛన్న నమజ్జన తమోగుణా ।

పదద్వయ ప్రభాజాల పరాకృత సరోరుహా ॥ 19 ॥


శింజాన మణిమంజీర మండిత శ్రీ పదాంబుజా ।

మరాళీ మందగమనా, మహాలావణ్య శేవధిః ॥ 20 ॥


సర్వారుణాఽనవద్యాంగీ సర్వాభరణ భూషితా ।

శివకామేశ్వరాంకస్థా, శివా, స్వాధీన వల్లభా ॥ 21 ॥


సుమేరు మధ్యశృంగస్థా, శ్రీమన్నగర నాయికా ।

చింతామణి గృహాంతస్థా, పంచబ్రహ్మాసనస్థితా ॥ 22 ॥


మహాపద్మాటవీ సంస్థా, కదంబ వనవాసినీ ।

సుధాసాగర మధ్యస్థా, కామాక్షీ కామదాయినీ ॥ 23 ॥


దేవర్షి గణసంఘాత స్తూయమానాత్మ వైభవా ।

భండాసుర వధోద్యుక్త శక్తిసేనా సమన్వితా ॥ 24 ॥


సంపత్కరీ సమారూఢ సింధుర వ్రజసేవితా ।

అశ్వారూఢాధిష్ఠితాశ్వ కోటికోటి భిరావృతా ॥ 25 ॥


చక్రరాజ రథారూఢ సర్వాయుధ పరిష్కృతా ।

గేయచక్ర రథారూఢ మంత్రిణీ పరిసేవితా ॥ 26 ॥


కిరిచక్ర రథారూఢ దండనాథా పురస్కృతా ।

జ్వాలామాలిని కాక్షిప్త వహ్నిప్రాకార మధ్యగా ॥ 27 ॥


భండసైన్య వధోద్యుక్త శక్తి విక్రమహర్షితా ।

నిత్యా పరాక్రమాటోప నిరీక్షణ సముత్సుకా ॥ 28 ॥


భండపుత్ర వధోద్యుక్త బాలావిక్రమ నందితా ।

మంత్రిణ్యంబా విరచిత విషంగ వధతోషితా ॥ 29 ॥


విశుక్ర ప్రాణహరణ వారాహీ వీర్యనందితా ।

కామేశ్వర ముఖాలోక కల్పిత శ్రీ గణేశ్వరా ॥ 30 ॥


మహాగణేశ నిర్భిన్న విఘ్నయంత్ర ప్రహర్షితా ।

భండాసురేంద్ర నిర్ముక్త శస్త్ర ప్రత్యస్త్ర వర్షిణీ ॥ 31 ॥


కరాంగుళి నఖోత్పన్న నారాయణ దశాకృతిః ।

మహాపాశుపతాస్త్రాగ్ని నిర్దగ్ధాసుర సైనికా ॥ 32 ॥


కామేశ్వరాస్త్ర నిర్దగ్ధ సభండాసుర శూన్యకా ।

బ్రహ్మోపేంద్ర మహేంద్రాది దేవసంస్తుత వైభవా ॥ 33 ॥


హరనేత్రాగ్ని సందగ్ధ కామ సంజీవనౌషధిః ।

శ్రీమద్వాగ్భవ కూటైక స్వరూప ముఖపంకజా ॥ 34 ॥


కంఠాధః కటిపర్యంత మధ్యకూట స్వరూపిణీ ।

శక్తికూటైక తాపన్న కట్యథోభాగ ధారిణీ ॥ 35 ॥


మూలమంత్రాత్మికా, మూలకూట త్రయ కళేబరా ।

కుళామృతైక రసికా, కుళసంకేత పాలినీ ॥ 36 ॥


కుళాంగనా, కుళాంతఃస్థా, కౌళినీ, కుళయోగినీ ।

అకుళా, సమయాంతఃస్థా, సమయాచార తత్పరా ॥ 37 ॥


మూలాధారైక నిలయా, బ్రహ్మగ్రంథి విభేదినీ ।

మణిపూరాంత రుదితా, విష్ణుగ్రంథి విభేదినీ ॥ 38 ॥


ఆజ్ఞా చక్రాంతరాళస్థా, రుద్రగ్రంథి విభేదినీ ।

సహస్రారాంబుజా రూఢా, సుధాసారాభి వర్షిణీ ॥ 39 ॥


తటిల్లతా సమరుచిః, షట్-చక్రోపరి సంస్థితా ।

మహాశక్తిః, కుండలినీ, బిసతంతు తనీయసీ ॥ 40 ॥


భవానీ, భావనాగమ్యా, భవారణ్య కుఠారికా ।

భద్రప్రియా, భద్రమూర్తి, ర్భక్తసౌభాగ్య దాయినీ ॥ 41 ॥


భక్తిప్రియా, భక్తిగమ్యా, భక్తివశ్యా, భయాపహా ।

శాంభవీ, శారదారాధ్యా, శర్వాణీ, శర్మదాయినీ ॥ 42 ॥


శాంకరీ, శ్రీకరీ, సాధ్వీ, శరచ్చంద్రనిభాననా ।

శాతోదరీ, శాంతిమతీ, నిరాధారా, నిరంజనా ॥ 43 ॥


నిర్లేపా, నిర్మలా, నిత్యా, నిరాకారా, నిరాకులా ।

నిర్గుణా, నిష్కళా, శాంతా, నిష్కామా, నిరుపప్లవా ॥ 44 ॥


నిత్యముక్తా, నిర్వికారా, నిష్ప్రపంచా, నిరాశ్రయా ।

నిత్యశుద్ధా, నిత్యబుద్ధా, నిరవద్యా, నిరంతరా ॥ 45 ॥


నిష్కారణా, నిష్కళంకా, నిరుపాధి, ర్నిరీశ్వరా ।

నీరాగా, రాగమథనీ, నిర్మదా, మదనాశినీ ॥ 46 ॥


నిశ్చింతా, నిరహంకారా, నిర్మోహా, మోహనాశినీ ।

నిర్మమా, మమతాహంత్రీ, నిష్పాపా, పాపనాశినీ ॥ 47 ॥


నిష్క్రోధా, క్రోధశమనీ, నిర్లోభా, లోభనాశినీ ।

నిఃసంశయా, సంశయఘ్నీ, నిర్భవా, భవనాశినీ ॥ 48 ॥


నిర్వికల్పా, నిరాబాధా, నిర్భేదా, భేదనాశినీ ।

నిర్నాశా, మృత్యుమథనీ, నిష్క్రియా, నిష్పరిగ్రహా ॥ 49 ॥


నిస్తులా, నీలచికురా, నిరపాయా, నిరత్యయా ।

దుర్లభా, దుర్గమా, దుర్గా, దుఃఖహంత్రీ, సుఖప్రదా ॥ 50 ॥


దుష్టదూరా, దురాచార శమనీ, దోషవర్జితా ।

సర్వజ్ఞా, సాంద్రకరుణా, సమానాధికవర్జితా ॥ 51 ॥


సర్వశక్తిమయీ, సర్వమంగళా, సద్గతిప్రదా ।

సర్వేశ్వరీ, సర్వమయీ, సర్వమంత్ర స్వరూపిణీ ॥ 52 ॥


సర్వయంత్రాత్మికా, సర్వతంత్రరూపా, మనోన్మనీ ।

మాహేశ్వరీ, మహాదేవీ, మహాలక్ష్మీ, ర్మృడప్రియా ॥ 53 ॥


మహారూపా, మహాపూజ్యా, మహాపాతక నాశినీ ।

మహామాయా, మహాసత్త్వా, మహాశక్తి ర్మహారతిః ॥ 54 ॥


మహాభోగా, మహైశ్వర్యా, మహావీర్యా, మహాబలా ।

మహాబుద్ధి, ర్మహాసిద్ధి, ర్మహాయోగేశ్వరేశ్వరీ ॥ 55 ॥


మహాతంత్రా, మహామంత్రా, మహాయంత్రా, మహాసనా ।

మహాయాగ క్రమారాధ్యా, మహాభైరవ పూజితా ॥ 56 ॥


మహేశ్వర మహాకల్ప మహాతాండవ సాక్షిణీ ।

మహాకామేశ మహిషీ, మహాత్రిపుర సుందరీ ॥ 57 ॥


చతుఃషష్ట్యుపచారాఢ్యా, చతుష్షష్టి కళామయీ ।

మహా చతుష్షష్టి కోటి యోగినీ గణసేవితా ॥ 58 ॥


మనువిద్యా, చంద్రవిద్యా, చంద్రమండలమధ్యగా ।

చారురూపా, చారుహాసా, చారుచంద్ర కళాధరా ॥ 59 ॥


చరాచర జగన్నాథా, చక్రరాజ నికేతనా ।

పార్వతీ, పద్మనయనా, పద్మరాగ సమప్రభా ॥ 60 ॥


పంచప్రేతాసనాసీనా, పంచబ్రహ్మ స్వరూపిణీ ।

చిన్మయీ, పరమానందా, విజ్ఞాన ఘనరూపిణీ ॥ 61 ॥


ధ్యానధ్యాతృ ధ్యేయరూపా, ధర్మాధర్మ వివర్జితా ।

విశ్వరూపా, జాగరిణీ, స్వపంతీ, తైజసాత్మికా ॥ 62 ॥


సుప్తా, ప్రాజ్ఞాత్మికా, తుర్యా, సర్వావస్థా వివర్జితా ।

సృష్టికర్త్రీ, బ్రహ్మరూపా, గోప్త్రీ, గోవిందరూపిణీ ॥ 63 ॥


సంహారిణీ, రుద్రరూపా, తిరోధానకరీశ్వరీ ।

సదాశివానుగ్రహదా, పంచకృత్య పరాయణా ॥ 64 ॥


భానుమండల మధ్యస్థా, భైరవీ, భగమాలినీ ।

పద్మాసనా, భగవతీ, పద్మనాభ సహోదరీ ॥ 65 ॥


ఉన్మేష నిమిషోత్పన్న విపన్న భువనావళిః ।

సహస్రశీర్షవదనా, సహస్రాక్షీ, సహస్రపాత్ ॥ 66 ॥


ఆబ్రహ్మ కీటజననీ, వర్ణాశ్రమ విధాయినీ ।

నిజాజ్ఞారూపనిగమా, పుణ్యాపుణ్య ఫలప్రదా ॥ 67 ॥


శ్రుతి సీమంత సింధూరీకృత పాదాబ్జధూళికా ।

సకలాగమ సందోహ శుక్తిసంపుట మౌక్తికా ॥ 68 ॥


పురుషార్థప్రదా, పూర్ణా, భోగినీ, భువనేశ్వరీ ।

అంబికా,ఽనాది నిధనా, హరిబ్రహ్మేంద్ర సేవితా ॥ 69 ॥


నారాయణీ, నాదరూపా, నామరూప వివర్జితా ।

హ్రీంకారీ, హ్రీమతీ, హృద్యా, హేయోపాదేయ వర్జితా ॥ 70 ॥


రాజరాజార్చితా, రాజ్ఞీ, రమ్యా, రాజీవలోచనా ।

రంజనీ, రమణీ, రస్యా, రణత్కింకిణి మేఖలా ॥ 71 ॥


రమా, రాకేందువదనా, రతిరూపా, రతిప్రియా ।

రక్షాకరీ, రాక్షసఘ్నీ, రామా, రమణలంపటా ॥ 72 ॥


కామ్యా, కామకళారూపా, కదంబ కుసుమప్రియా ।

కళ్యాణీ, జగతీకందా, కరుణారస సాగరా ॥ 73 ॥


కళావతీ, కళాలాపా, కాంతా, కాదంబరీప్రియా ।

వరదా, వామనయనా, వారుణీమదవిహ్వలా ॥ 74 ॥


విశ్వాధికా, వేదవేద్యా, వింధ్యాచల నివాసినీ ।

విధాత్రీ, వేదజననీ, విష్ణుమాయా, విలాసినీ ॥ 75 ॥


క్షేత్రస్వరూపా, క్షేత్రేశీ, క్షేత్ర క్షేత్రజ్ఞ పాలినీ ।

క్షయవృద్ధి వినిర్ముక్తా, క్షేత్రపాల సమర్చితా ॥ 76 ॥


విజయా, విమలా, వంద్యా, వందారు జనవత్సలా ।

వాగ్వాదినీ, వామకేశీ, వహ్నిమండల వాసినీ ॥ 77 ॥


భక్తిమత్-కల్పలతికా, పశుపాశ విమోచనీ ।

సంహృతాశేష పాషండా, సదాచార ప్రవర్తికా ॥ 78 ॥


తాపత్రయాగ్ని సంతప్త సమాహ్లాదన చంద్రికా ।

తరుణీ, తాపసారాధ్యా, తనుమధ్యా, తమోఽపహా ॥ 79 ॥


చితి, స్తత్పదలక్ష్యార్థా, చిదేక రసరూపిణీ ।

స్వాత్మానందలవీభూత బ్రహ్మాద్యానంద సంతతిః ॥ 80 ॥


పరా, ప్రత్యక్చితీ రూపా, పశ్యంతీ, పరదేవతా ।

మధ్యమా, వైఖరీరూపా, భక్తమానస హంసికా ॥ 81 ॥


కామేశ్వర ప్రాణనాడీ, కృతజ్ఞా, కామపూజితా ।

శృంగార రససంపూర్ణా, జయా, జాలంధరస్థితా ॥ 82 ॥


ఓడ్యాణ పీఠనిలయా, బిందుమండల వాసినీ ।

రహోయాగ క్రమారాధ్యా, రహస్తర్పణ తర్పితా ॥ 83 ॥


సద్యః ప్రసాదినీ, విశ్వసాక్షిణీ, సాక్షివర్జితా ।

షడంగదేవతా యుక్తా, షాడ్గుణ్య పరిపూరితా ॥ 84 ॥


నిత్యక్లిన్నా, నిరుపమా, నిర్వాణ సుఖదాయినీ ।

నిత్యా, షోడశికారూపా, శ్రీకంఠార్ధ శరీరిణీ ॥ 85 ॥


ప్రభావతీ, ప్రభారూపా, ప్రసిద్ధా, పరమేశ్వరీ ।

మూలప్రకృతి రవ్యక్తా, వ్యక్తాఽవ్యక్త స్వరూపిణీ ॥ 86 ॥


వ్యాపినీ, వివిధాకారా, విద్యాఽవిద్యా స్వరూపిణీ ।

మహాకామేశ నయనా కుముదాహ్లాద కౌముదీ ॥ 87 ॥


భక్తహార్ద తమోభేద భానుమద్-భానుసంతతిః ।

శివదూతీ, శివారాధ్యా, శివమూర్తి, శ్శివంకరీ ॥ 88 ॥


శివప్రియా, శివపరా, శిష్టేష్టా, శిష్టపూజితా ।

అప్రమేయా, స్వప్రకాశా, మనోవాచామ గోచరా ॥ 89 ॥


చిచ్ఛక్తి, శ్చేతనారూపా, జడశక్తి, ర్జడాత్మికా ।

గాయత్రీ, వ్యాహృతి, స్సంధ్యా, ద్విజబృంద నిషేవితా ॥ 90 ॥


తత్త్వాసనా, తత్త్వమయీ, పంచకోశాంతరస్థితా ।

నిస్సీమమహిమా, నిత్యయౌవనా, మదశాలినీ ॥ 91 ॥


మదఘూర్ణిత రక్తాక్షీ, మదపాటల గండభూః ।

చందన ద్రవదిగ్ధాంగీ, చాంపేయ కుసుమ ప్రియా ॥ 92 ॥


కుశలా, కోమలాకారా, కురుకుళ్ళా, కులేశ్వరీ ।

కుళకుండాలయా, కౌళ మార్గతత్పర సేవితా ॥ 93 ॥


కుమార గణనాథాంబా, తుష్టిః, పుష్టి, ర్మతి, ర్ధృతిః ।

శాంతిః, స్వస్తిమతీ, కాంతి, ర్నందినీ, విఘ్ననాశినీ ॥ 94 ॥


తేజోవతీ, త్రినయనా, లోలాక్షీ కామరూపిణీ ।

మాలినీ, హంసినీ, మాతా, మలయాచల వాసినీ ॥ 95 ॥


సుముఖీ, నళినీ, సుభ్రూః, శోభనా, సురనాయికా ।

కాలకంఠీ, కాంతిమతీ, క్షోభిణీ, సూక్ష్మరూపిణీ ॥ 96 ॥


వజ్రేశ్వరీ, వామదేవీ, వయోఽవస్థా వివర్జితా ।

సిద్ధేశ్వరీ, సిద్ధవిద్యా, సిద్ధమాతా, యశస్వినీ ॥ 97 ॥


విశుద్ధి చక్రనిలయా,ఽఽరక్తవర్ణా, త్రిలోచనా ।

ఖట్వాంగాది ప్రహరణా, వదనైక సమన్వితా ॥ 98 ॥


పాయసాన్నప్రియా, త్వక్స్థా, పశులోక భయంకరీ ।

అమృతాది మహాశక్తి సంవృతా, డాకినీశ్వరీ ॥ 99 ॥


అనాహతాబ్జ నిలయా, శ్యామాభా, వదనద్వయా ।

దంష్ట్రోజ్జ్వలా,ఽక్షమాలాధిధరా, రుధిర సంస్థితా ॥ 100 ॥


కాళరాత్ర్యాది శక్త్యోఘవృతా, స్నిగ్ధౌదనప్రియా ।

మహావీరేంద్ర వరదా, రాకిణ్యంబా స్వరూపిణీ ॥ 101 ॥


మణిపూరాబ్జ నిలయా, వదనత్రయ సంయుతా ।

వజ్రాధికాయుధోపేతా, డామర్యాదిభి రావృతా ॥ 102 ॥


రక్తవర్ణా, మాంసనిష్ఠా, గుడాన్న ప్రీతమానసా ।

సమస్త భక్తసుఖదా, లాకిన్యంబా స్వరూపిణీ ॥ 103 ॥


స్వాధిష్ఠానాంబు జగతా, చతుర్వక్త్ర మనోహరా ।

శూలాద్యాయుధ సంపన్నా, పీతవర్ణా,ఽతిగర్వితా ॥ 104 ॥


మేదోనిష్ఠా, మధుప్రీతా, బందిన్యాది సమన్వితా ।

దధ్యన్నాసక్త హృదయా, కాకినీ రూపధారిణీ ॥ 105 ॥


మూలా ధారాంబుజారూఢా, పంచవక్త్రా,ఽస్థిసంస్థితా ।

అంకుశాది ప్రహరణా, వరదాది నిషేవితా ॥ 106 ॥


ముద్గౌదనాసక్త చిత్తా, సాకిన్యంబాస్వరూపిణీ ।

ఆజ్ఞా చక్రాబ్జనిలయా, శుక్లవర్ణా, షడాననా ॥ 107 ॥


మజ్జాసంస్థా, హంసవతీ ముఖ్యశక్తి సమన్వితా ।

హరిద్రాన్నైక రసికా, హాకినీ రూపధారిణీ ॥ 108 ॥


సహస్రదళ పద్మస్థా, సర్వవర్ణోప శోభితా ।

సర్వాయుధధరా, శుక్ల సంస్థితా, సర్వతోముఖీ ॥ 109 ॥


సర్వౌదన ప్రీతచిత్తా, యాకిన్యంబా స్వరూపిణీ ।

స్వాహా, స్వధా,ఽమతి, ర్మేధా, శ్రుతిః, స్మృతి, రనుత్తమా ॥ 110 ॥


పుణ్యకీర్తిః, పుణ్యలభ్యా, పుణ్యశ్రవణ కీర్తనా ।

పులోమజార్చితా, బంధమోచనీ, బంధురాలకా ॥ 111 ॥


విమర్శరూపిణీ, విద్యా, వియదాది జగత్ప్రసూః ।

సర్వవ్యాధి ప్రశమనీ, సర్వమృత్యు నివారిణీ ॥ 112 ॥


అగ్రగణ్యా,ఽచింత్యరూపా, కలికల్మష నాశినీ ।

కాత్యాయినీ, కాలహంత్రీ, కమలాక్ష నిషేవితా ॥ 113 ॥


తాంబూల పూరిత ముఖీ, దాడిమీ కుసుమప్రభా ।

మృగాక్షీ, మోహినీ, ముఖ్యా, మృడానీ, మిత్రరూపిణీ ॥ 114 ॥


నిత్యతృప్తా, భక్తనిధి, ర్నియంత్రీ, నిఖిలేశ్వరీ ।

మైత్ర్యాది వాసనాలభ్యా, మహాప్రళయ సాక్షిణీ ॥ 115 ॥


పరాశక్తిః, పరానిష్ఠా, ప్రజ్ఞాన ఘనరూపిణీ ।

మాధ్వీపానాలసా, మత్తా, మాతృకా వర్ణ రూపిణీ ॥ 116 ॥


మహాకైలాస నిలయా, మృణాల మృదుదోర్లతా ।

మహనీయా, దయామూర్తీ, ర్మహాసామ్రాజ్యశాలినీ ॥ 117 ॥


ఆత్మవిద్యా, మహావిద్యా, శ్రీవిద్యా, కామసేవితా ।

శ్రీషోడశాక్షరీ విద్యా, త్రికూటా, కామకోటికా ॥ 118 ॥


కటాక్షకింకరీ భూత కమలా కోటిసేవితా ।

శిరఃస్థితా, చంద్రనిభా, ఫాలస్థేంద్ర ధనుఃప్రభా ॥ 119 ॥


హృదయస్థా, రవిప్రఖ్యా, త్రికోణాంతర దీపికా ।

దాక్షాయణీ, దైత్యహంత్రీ, దక్షయజ్ఞ వినాశినీ ॥ 120 ॥


దరాందోళిత దీర్ఘాక్షీ, దరహాసోజ్జ్వలన్ముఖీ ।

గురుమూర్తి, ర్గుణనిధి, ర్గోమాతా, గుహజన్మభూః ॥ 121 ॥


దేవేశీ, దండనీతిస్థా, దహరాకాశ రూపిణీ ।

ప్రతిపన్ముఖ్య రాకాంత తిథిమండల పూజితా ॥ 122 ॥


కళాత్మికా, కళానాథా, కావ్యాలాప వినోదినీ ।

సచామర రమావాణీ సవ్యదక్షిణ సేవితా ॥ 123 ॥


ఆదిశక్తి, రమేయా,ఽఽత్మా, పరమా, పావనాకృతిః ।

అనేకకోటి బ్రహ్మాండ జననీ, దివ్యవిగ్రహా ॥ 124 ॥


క్లీంకారీ, కేవలా, గుహ్యా, కైవల్య పదదాయినీ ।

త్రిపురా, త్రిజగద్వంద్యా, త్రిమూర్తి, స్త్రిదశేశ్వరీ ॥ 125 ॥


త్ర్యక్షరీ, దివ్యగంధాఢ్యా, సింధూర తిలకాంచితా ।

ఉమా, శైలేంద్రతనయా, గౌరీ, గంధర్వ సేవితా ॥ 126 ॥


విశ్వగర్భా, స్వర్ణగర్భా,ఽవరదా వాగధీశ్వరీ ।

ధ్యానగమ్యా,ఽపరిచ్ఛేద్యా, జ్ఞానదా, జ్ఞానవిగ్రహా ॥ 127 ॥


సర్వవేదాంత సంవేద్యా, సత్యానంద స్వరూపిణీ ।

లోపాముద్రార్చితా, లీలాక్లుప్త బ్రహ్మాండమండలా ॥ 128 ॥


అదృశ్యా, దృశ్యరహితా, విజ్ఞాత్రీ, వేద్యవర్జితా ।

యోగినీ, యోగదా, యోగ్యా, యోగానందా, యుగంధరా ॥ 129 ॥


ఇచ్ఛాశక్తి జ్ఞానశక్తి క్రియాశక్తి స్వరూపిణీ ।

సర్వాధారా, సుప్రతిష్ఠా, సదసద్-రూపధారిణీ ॥ 130 ॥


అష్టమూర్తి, రజాజైత్రీ, లోకయాత్రా విధాయినీ ।

ఏకాకినీ, భూమరూపా, నిర్ద్వైతా, ద్వైతవర్జితా ॥ 131 ॥


అన్నదా, వసుదా, వృద్ధా, బ్రహ్మాత్మైక్య స్వరూపిణీ ।

బృహతీ, బ్రాహ్మణీ, బ్రాహ్మీ, బ్రహ్మానందా, బలిప్రియా ॥ 132 ॥


భాషారూపా, బృహత్సేనా, భావాభావ వివర్జితా ।

సుఖారాధ్యా, శుభకరీ, శోభనా సులభాగతిః ॥ 133 ॥


రాజరాజేశ్వరీ, రాజ్యదాయినీ, రాజ్యవల్లభా ।

రాజత్-కృపా, రాజపీఠ నివేశిత నిజాశ్రితాః ॥ 134 ॥


రాజ్యలక్ష్మీః, కోశనాథా, చతురంగ బలేశ్వరీ ।

సామ్రాజ్యదాయినీ, సత్యసంధా, సాగరమేఖలా ॥ 135 ॥


దీక్షితా, దైత్యశమనీ, సర్వలోక వశంకరీ ।

సర్వార్థదాత్రీ, సావిత్రీ, సచ్చిదానంద రూపిణీ ॥ 136 ॥


దేశకాలాఽపరిచ్ఛిన్నా, సర్వగా, సర్వమోహినీ ।

సరస్వతీ, శాస్త్రమయీ, గుహాంబా, గుహ్యరూపిణీ ॥ 137 ॥


సర్వోపాధి వినిర్ముక్తా, సదాశివ పతివ్రతా ।

సంప్రదాయేశ్వరీ, సాధ్వీ, గురుమండల రూపిణీ ॥ 138 ॥


కులోత్తీర్ణా, భగారాధ్యా, మాయా, మధుమతీ, మహీ ।

గణాంబా, గుహ్యకారాధ్యా, కోమలాంగీ, గురుప్రియా ॥ 139 ॥


స్వతంత్రా, సర్వతంత్రేశీ, దక్షిణామూర్తి రూపిణీ ।

సనకాది సమారాధ్యా, శివజ్ఞాన ప్రదాయినీ ॥ 140 ॥


చిత్కళా,ఽనందకలికా, ప్రేమరూపా, ప్రియంకరీ ।

నామపారాయణ ప్రీతా, నందివిద్యా, నటేశ్వరీ ॥ 141 ॥


మిథ్యా జగదధిష్ఠానా ముక్తిదా, ముక్తిరూపిణీ ।

లాస్యప్రియా, లయకరీ, లజ్జా, రంభాది వందితా ॥ 142 ॥


భవదావ సుధావృష్టిః, పాపారణ్య దవానలా ।

దౌర్భాగ్యతూల వాతూలా, జరాధ్వాంత రవిప్రభా ॥ 143 ॥


భాగ్యాబ్ధిచంద్రికా, భక్తచిత్తకేకి ఘనాఘనా ।

రోగపర్వత దంభోళి, ర్మృత్యుదారు కుఠారికా ॥ 144 ॥


మహేశ్వరీ, మహాకాళీ, మహాగ్రాసా, మహాఽశనా ।

అపర్ణా, చండికా, చండముండాఽసుర నిషూదినీ ॥ 145 ॥


క్షరాక్షరాత్మికా, సర్వలోకేశీ, విశ్వధారిణీ ।

త్రివర్గదాత్రీ, సుభగా, త్ర్యంబకా, త్రిగుణాత్మికా ॥ 146 ॥


స్వర్గాపవర్గదా, శుద్ధా, జపాపుష్ప నిభాకృతిః ।

ఓజోవతీ, ద్యుతిధరా, యజ్ఞరూపా, ప్రియవ్రతా ॥ 147 ॥


దురారాధ్యా, దురాదర్షా, పాటలీ కుసుమప్రియా ।

మహతీ, మేరునిలయా, మందార కుసుమప్రియా ॥ 148 ॥


వీరారాధ్యా, విరాడ్రూపా, విరజా, విశ్వతోముఖీ ।

ప్రత్యగ్రూపా, పరాకాశా, ప్రాణదా, ప్రాణరూపిణీ ॥ 149 ॥


మార్తాండ భైరవారాధ్యా, మంత్రిణీ న్యస్తరాజ్యధూః ।

త్రిపురేశీ, జయత్సేనా, నిస్త్రైగుణ్యా, పరాపరా ॥ 150 ॥


సత్యజ్ఞానాఽనందరూపా, సామరస్య పరాయణా ।

కపర్దినీ, కలామాలా, కామధుక్,కామరూపిణీ ॥ 151 ॥


కళానిధిః, కావ్యకళా, రసజ్ఞా, రసశేవధిః ।

పుష్టా, పురాతనా, పూజ్యా, పుష్కరా, పుష్కరేక్షణా ॥ 152 ॥


పరంజ్యోతిః, పరంధామ, పరమాణుః, పరాత్పరా ।

పాశహస్తా, పాశహంత్రీ, పరమంత్ర విభేదినీ ॥ 153 ॥


మూర్తా,ఽమూర్తా,ఽనిత్యతృప్తా, ముని మానస హంసికా ।

సత్యవ్రతా, సత్యరూపా, సర్వాంతర్యామినీ, సతీ ॥ 154 ॥


బ్రహ్మాణీ, బ్రహ్మజననీ, బహురూపా, బుధార్చితా ।

ప్రసవిత్రీ, ప్రచండాఽజ్ఞా, ప్రతిష్ఠా, ప్రకటాకృతిః ॥ 155 ॥


ప్రాణేశ్వరీ, ప్రాణదాత్రీ, పంచాశత్-పీఠరూపిణీ ।

విశృంఖలా, వివిక్తస్థా, వీరమాతా, వియత్ప్రసూః ॥ 156 ॥


ముకుందా, ముక్తి నిలయా, మూలవిగ్రహ రూపిణీ ।

భావజ్ఞా, భవరోగఘ్నీ భవచక్ర ప్రవర్తినీ ॥ 157 ॥


ఛందస్సారా, శాస్త్రసారా, మంత్రసారా, తలోదరీ ।

ఉదారకీర్తి, రుద్దామవైభవా, వర్ణరూపిణీ ॥ 158 ॥


జన్మమృత్యు జరాతప్త జన విశ్రాంతి దాయినీ ।

సర్వోపనిష దుద్ఘుష్టా, శాంత్యతీత కళాత్మికా ॥ 159 ॥


గంభీరా, గగనాంతఃస్థా, గర్వితా, గానలోలుపా ।

కల్పనారహితా, కాష్ఠా, కాంతా, కాంతార్ధ విగ్రహా ॥ 160 ॥


కార్యకారణ నిర్ముక్తా, కామకేళి తరంగితా ।

కనత్-కనకతాటంకా, లీలావిగ్రహ ధారిణీ ॥ 161 ॥


అజాక్షయ వినిర్ముక్తా, ముగ్ధా క్షిప్రప్రసాదినీ ।

అంతర్ముఖ సమారాధ్యా, బహిర్ముఖ సుదుర్లభా ॥ 162 ॥


త్రయీ, త్రివర్గ నిలయా, త్రిస్థా, త్రిపురమాలినీ ।

నిరామయా, నిరాలంబా, స్వాత్మారామా, సుధాసృతిః ॥ 163 ॥


సంసారపంక నిర్మగ్న సముద్ధరణ పండితా ।

యజ్ఞప్రియా, యజ్ఞకర్త్రీ, యజమాన స్వరూపిణీ ॥ 164 ॥


ధర్మాధారా, ధనాధ్యక్షా, ధనధాన్య వివర్ధినీ ।

విప్రప్రియా, విప్రరూపా, విశ్వభ్రమణ కారిణీ ॥ 165 ॥


విశ్వగ్రాసా, విద్రుమాభా, వైష్ణవీ, విష్ణురూపిణీ ।

అయోని, ర్యోనినిలయా, కూటస్థా, కులరూపిణీ ॥ 166 ॥


వీరగోష్ఠీప్రియా, వీరా, నైష్కర్మ్యా, నాదరూపిణీ ।

విజ్ఞాన కలనా, కల్యా విదగ్ధా, బైందవాసనా ॥ 167 ॥


తత్త్వాధికా, తత్త్వమయీ, తత్త్వమర్థ స్వరూపిణీ ।

సామగానప్రియా, సౌమ్యా, సదాశివ కుటుంబినీ ॥ 168 ॥


సవ్యాపసవ్య మార్గస్థా, సర్వాపద్వి నివారిణీ ।

స్వస్థా, స్వభావమధురా, ధీరా, ధీర సమర్చితా ॥ 169 ॥


చైతన్యార్ఘ్య సమారాధ్యా, చైతన్య కుసుమప్రియా ।

సదోదితా, సదాతుష్టా, తరుణాదిత్య పాటలా ॥ 170 ॥


దక్షిణా, దక్షిణారాధ్యా, దరస్మేర ముఖాంబుజా ।

కౌళినీ కేవలా,ఽనర్ఘ్యా కైవల్య పదదాయినీ ॥ 171 ॥


స్తోత్రప్రియా, స్తుతిమతీ, శ్రుతిసంస్తుత వైభవా ।

మనస్వినీ, మానవతీ, మహేశీ, మంగళాకృతిః ॥ 172 ॥


విశ్వమాతా, జగద్ధాత్రీ, విశాలాక్షీ, విరాగిణీ।

ప్రగల్భా, పరమోదారా, పరామోదా, మనోమయీ ॥ 173 ॥


వ్యోమకేశీ, విమానస్థా, వజ్రిణీ, వామకేశ్వరీ ।

పంచయజ్ఞప్రియా, పంచప్రేత మంచాధిశాయినీ ॥ 174 ॥


పంచమీ, పంచభూతేశీ, పంచ సంఖ్యోపచారిణీ ।

శాశ్వతీ, శాశ్వతైశ్వర్యా, శర్మదా, శంభుమోహినీ ॥ 175 ॥


ధరా, ధరసుతా, ధన్యా, ధర్మిణీ, ధర్మవర్ధినీ ।

లోకాతీతా, గుణాతీతా, సర్వాతీతా, శమాత్మికా ॥ 176 ॥


బంధూక కుసుమ ప్రఖ్యా, బాలా, లీలావినోదినీ ।

సుమంగళీ, సుఖకరీ, సువేషాడ్యా, సువాసినీ ॥ 177 ॥


సువాసిన్యర్చనప్రీతా, శోభనా, శుద్ధ మానసా ।

బిందు తర్పణ సంతుష్టా, పూర్వజా, త్రిపురాంబికా ॥ 178 ॥


దశముద్రా సమారాధ్యా, త్రిపురా శ్రీవశంకరీ ।

జ్ఞానముద్రా, జ్ఞానగమ్యా, జ్ఞానజ్ఞేయ స్వరూపిణీ ॥ 179 ॥


యోనిముద్రా, త్రిఖండేశీ, త్రిగుణాంబా, త్రికోణగా ।

అనఘాద్భుత చారిత్రా, వాంఛితార్థ ప్రదాయినీ ॥ 180 ॥


అభ్యాసాతి శయజ్ఞాతా, షడధ్వాతీత రూపిణీ ।

అవ్యాజ కరుణామూర్తి, రజ్ఞానధ్వాంత దీపికా ॥ 181 ॥


ఆబాలగోప విదితా, సర్వానుల్లంఘ్య శాసనా ।

శ్రీ చక్రరాజనిలయా, శ్రీమత్త్రిపుర సుందరీ ॥ 182 ॥


శ్రీ శివా, శివశక్త్యైక్య రూపిణీ, లలితాంబికా ।

ఏవం శ్రీలలితాదేవ్యా నామ్నాం సాహస్రకం జగుః ॥ 183 ॥


॥ ఇతి శ్రీ బ్రహ్మాండపురాణే, ఉత్తరఖండే, శ్రీ హయగ్రీవాగస్త్య సంవాదే, శ్రీలలితారహస్యనామ శ్రీ లలితా రహస్యనామ సాహస్రస్తోత్ర కథనం నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః ॥

Sunday, June 28, 2026

మణిద్వీప వర్ణన

 మణిద్వీప వర్ణన చదివినా విన్నా అష్టైశ్వర్యాలు కలుగుతాయి.......!!

మణిద్వీపం అని తలచినంత మాత్రమే సకల దరిద్రాలూ దరిదాపుకు చేరవని శాస్త్ర ప్రమాణం. మణిద్వీపాన్ని మనసారా చదివినా లేక గానం చేసినా వచ్చేఫలితాలను వర్ణించడానికి వేయిపడగల ఆదిశేషుడుకి కూడా సాధ్యం కాదు.


ఈ బ్రహ్మాండమును కనురెప్పపాటులో సృష్టించి లయముచేయగల ముప్పదిరెండు మహాశక్తుల పరిరక్షణలో ఈ సమస్థ విశ్వమూ ఉండుటవలన ముప్పదిరెండురకాల పూలతో,. పసుపు..కుంకుమలతో..నవరత్నాలతో..

రాగి కంచు వెండి బంగారము మెదలగు లోహాలతో యదాశక్తి అమ్మకు పూజచేసుకుంటూ..


నైవేధ్యాలుగా 32 రకాలు చేసి, సుగంధ ద్రవ్యాలతో మణిద్వీప నివాసినిని పూజిస్తారు.

32 రకాల నైవేధ్యాలకు శక్తిలేనివారు యదాశక్తి నైవేధ్యాలను సమర్పించుకొని పూజించుకోవచ్చు. అమ్మకు భక్తి ప్రధానము.


 మొగలి పూవు,బంతి పూవూ పూజకు పనికిరాదు .

 మందారాలలో గులాబీలలో చామంతులలో చాలా రకాలు ఉన్నా వాటన్నిటినీ ఒక్కొక్కటిగానే పరిగణించి ఈక్రింద ఇవ్వడము జరిగింది. ఇవ్వికాక ఇంకేమైనా ఉన్నా, వీట్లో ఏమైనా అమ్మ పూజకు పనికిరావన్నా తెలియజేయండి 


1. మల్లెపువ్వులు 2. గులాబి 3. సన్నజాజి 4. విరజాజి 5.సెంటుమల్లి 6. డిసెంబరంపువ్వులు 7. చామంతులు

8. లిల్లీ 9. ముద్దగన్నేరుపువ్వులు 10. నందివర్ధనం

11. పారిజాతపూలు 12. చంద్రకాంతంపూలు 13. సువర్నగన్నేరుపూలు 14. కలువ పూలు 15. పాటలీపుష్పాలు 16. ముద్దనందివర్ధనం 

17. గన్నేరుపూలు 18. కదంబపూలు

19. మందారాలు 20. తామరలు 21. కనకాంబ్రాలు

22. దేవగన్నేరు పూలు 23. అశోక పుష్పాలు 

24. నిత్యమల్లెపువ్వు25. కుంకుమపువ్వు 

26. పొన్నపువ్వు 27. మంకెనపువ్వు

28. రాధామనోహరాలు 29. కాడమల్లె 30. నాగమల్లె

31. విష్ణుక్రాంతం 32. రామబాణాలు లేక నూరు వరహాలు33. దేవకాంచన పూలు 34. చంపక ( సంపంగి) 35. పున్నాగ పుష్పాలు.


మణిద్వీప వర్ణన మహత్యమేమిటి?


శ్రీచక్ర బిందు రూపిణి శ్రీ రాజరాజేశ్వరి శ్రీదేవి శ్రీ మహావిద్య శ్రీ మహాత్రిపురసుందరి శ్రీ లలితా జగన్మాత అమ్మవారు నివాసముండే పవిత్ర ప్రదేశమే మణి ద్వీపం. పదునాలుగు లోకాల అనంతరం సర్వలోకంలో ఆమె కొలువై వున్నారు. యావత్‌ జగతిని పరిరక్షించే అమ్మవారి మదిలో ఏర్పడిన ఆలోచనలకు అనుగుణంగా ఈ లోకం ఉద్భవించింది. నాలుగువైపులా అమృతంతో కూడిన సముద్రం సరిహద్దులుగా వున్న ఈ ద్వీపాన్ని వర్ణించాలంటే మన శక్తి చాలదు. మహిమాన్వితమైన అమ్మవారు చింతామణి గృహంలో పరివేష్టితయై వుంటారు. దేవీ భాగవతంలో మణి ద్వీపం గురించిన వర్ణన వుంది. అంతులేని వజ్రాలు, రత్నాలు, ముత్యాలు లాంటి నవనిధులతో పాటు బంగారు మయమైన కొండలు ఈ ద్వీపంలో వున్నాయి. అనేక ప్రాకారాల అనంతరం అమ్మవారు దర్శనమిస్తారు.

మొదట వచ్చే ఇనుప ప్రాకారంలో భూమండలంలోని రారాజులు వుంటారు.వీరు అమ్మవారి దర్శనానికి వచ్చే భక్తులను పంపుతుంటారు. అనంతరం కంచుతో చేసిన రెండో ప్రాకారం వుంటుంది. పచ్చటి అరణ్యములతో, వివిధ రకాల జంతువులు, పక్షుల కిలకిలరావాలతో ఆ ప్రాంతం ప్రతిధ్వనిస్తుంటుంది. ఇలా అనేక ప్రాకారాలు దాటిన అనంతరం చింతామణి గృహంలో అమ్మవారు వుంటారు. జ్ఞాన మండపంలో భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. ముక్తి మండపంలో మంత్రులతో చర్చలు నిర్వహిస్తారు. వైకుంఠం, కైలాసం కంటే అద్భుతమైన ప్రపంచం అమ్మవారి నివాసం. యావత్‌ విశ్వంలో ఎక్కడా లభించని అనంతమైన సంపద అక్కడ వుంటుంది. అన్నింటినీ మించి అమ్మ సన్నిధిలో వుండటమే మహావరం. అందుకనే మణిద్వీప వర్ణన పారాయణం చేస్తుంటారు. ఈ పారాయణంతో ఇంట్లోని వాస్తుదోషాలు తొలగిపోతాయి. సకల శుభాలు కలుగుతాయి. అమ్మవారి అనుగ్రహంతో అన్ని ఐశ్వర్యాలూ లభిస్తాయి.


మహాసంపదలిచ్చు - మణిద్వీప వర్ణన

మహాశక్తి మణిద్వీప నివాసిని

ముల్లోకాలకు మూల ప్రకాశిని

మణిద్వీపములొ మంత్రరూపిణి

మన మనస్సులలొ కొలువైయింది||1||


సుగంధ పుష్పాలెన్నో వేలు

అనంత సుందర సువర్ణపూలు

అచంచలంబగు మనో సుఖాలు

మణి ద్వీపానికి మహానిధులు ||2||


లక్షల లక్షల లావణ్యాలు

అక్షర లక్షల వాక్ సంపదలు

లక్షల లక్షల లక్ష్మీపతులు

మణి ద్వీపానికి మహానిధులు ||3||


పారిజాత వన సౌగంధాలు

సురాధినాధుల సత్సంగాలౌ

గంధర్వాధుల గాన స్వరాలు

మణి ద్వీపానికి మహానిధులు


భువనేశ్వరీ సంకల్పమే జనియించే మణిద్వీపం దేవదేవుల నివాసము అదియే కైవల్యం ||4||


పద్మరాగములు సువర్ణమణులు

పది ఆమడల పొడవునగలవు

మధుర మధురమగు చందన సుధలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||5||


అరువదినాలుగు కళామతల్లులు

వరాలనొసగే పదారు శక్తులు

పరివారముతో పంచబ్రహ్మలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||6||


అష్టసిద్ధులు నవ నవ నిధులు

అష్టదిక్కులూ దిక్పాలకులు

సృష్టికర్తలు సురలోకాలౌ

మణిద్వీపానికి మహానిదులు ||7||


కోటి సూర్యులు ప్రపంచ కాంతులు

కోటి చంద్రుల చల్లని వెలుగులు

కోటి తారకల వెలుగు జిలుగులు

మణిద్వీపానికి మహానిదులు

||భువనేశ్వరీ|| ||8||


కంచుగోడల ప్రాకారాలు

రాగిగోడల చతురస్రాలు

ఏడామడల రత్నరాసులు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||9||


పంచామృతమయ సరోవరాలు

పంచలోహమయప్రాకారాలు

ప్రపంచమేలే ప్రజాధిపతులు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||10||


ఇంద్రనీలమణి ఆభరణాలు

వజ్రపుకోటలు వైఢూర్యాలు

పుష్యరాగమణి ప్రాకారాలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||11||


సప్తకోటి ఘన మంత్రవిద్యలు

సర్వ శుభప్రద ఇచ్చాశక్తులు

శ్రీ గాయత్రీ జ్ఞానశక్తులు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు

||భువనేశ్వరీ|| ||12||


మిలమిలలాడే ముత్యపురాసులు

తళ తళ లాడే చంద్రకాంతములు

విద్యుల్లతలు మరకతమణులు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||13||


కుబేర ఇంద్ర వరుణ దేవులు

శుభాలనొసగే అగ్నివాయువులు

భూమి గణపతి పరివారములు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||14||


భక్తి జ్ఞాన వైరాగ్య సిద్ధులు

పంచ భూతములు పంచ శక్తులు

సప్తఋషులు నవగ్రహాలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||15||


కస్తూరి మల్లిక కుందవనాలు

సూర్యకాంతి శిల మహాగ్రహాలు

ఆరు ఋతువులు చతుర్వేదాలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు

||భువనేశ్వరీ|| ||16||


మంత్రిణి దండిని శక్తి సేవలు

కాళి కరాళి సేనాపతులు

ముప్పది రెండు మహాశక్తులు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||17||


సువర్ణ రజిత సుందరగిరులు

అనంతదేవి పరిచారికలు

గోమేధికమణి నిర్మిత గుహలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||18||


సప్త సముద్రములనంత నిధులు

యక్ష కిన్నెర కింపురుషాదులు

నానాజగములు నదీనదములు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||19||


మానవ మాధవ దేవ గణములు

కామధేనువు కల్పతరువులు

సృష్టిస్థితిలాయకారణమూర్తులు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు

||భువనేశ్వరీ|| ||20||


కోటి ప్రకృతుల సౌందర్యాలు

సకల వేదములు ఉపనిషత్తులు

పదారు రేకుల పద్మ శక్తులు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||21||


దివ్య ఫలములు దివ్యాస్త్రములు

దివ్య పురుషులు ధీరమాతలు

దివ్య జగములు దివ్య శక్తులు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||22||


శ్రీ విఘ్నేస్వర కుమారస్వాములు

జ్ఞానముక్తి ఏకాంత భవనములు

మణి నిర్మితమగు మండపాలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||23||


పంచ భూతములు యజమాన్యాలు

వ్రాళసాలం అనేక శక్తులు

సంతాన వృక్షసముదాయాలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు

||భువనేశ్వరీ|| ||24||


చింతామణులు నవరాత్రులు

నూరామడల వజ్రరాసులు

వసంత వనములు గరుడపచ్చలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||25||


దఃఖము తెలియని దేవీ సేవలు

నటనాట్యాలు సంగీతాలు

ధనకనకాలు పురుషార్థాలు

మణిద్వీపానికి మహానిధులు ||26||


పదునాల్గు లోకాలన్నిటిపైన

సర్వలోకమను లోకము గలదు

సర్వలోకమే ఈ మణిద్వీపము

సర్వేశ్వరికది శాశ్వత స్థానం ||27||


చింతామణుల మందిరమందు

పంచబ్రహ్మల పంచముపైన

మహాదేవుడు భువనేశ్వరితో

నివసిస్తాడు మణిద్వీపములొ

||భువనేశ్వరీ|| ||28||


మణిగణ ఖచిత ఆభరణాలు

చింతామణి పరమేశ్వరి దాల్చి

సౌందర్యానికి సౌందర్యముగా

అగుపడుతుంది మణిద్వీపములొ ||29||


పరదేవతను నిత్యము కొలిచి

మనసర్పించి అర్పించినచో

అపారధనము సంపదలిచ్చి

మణిద్వీపేశ్వరి దీవిస్తుంది ||2 సార్లు|| ||30||


నూతన గృహములు కట్టినవారు

మణిద్వీప వర్ణన తొమ్మిదిసార్లు

చదివిన చాలు అంతా శుభమే

అష్ట సంపదల తులతూగేరు ||2 సార్లు|| ||31||


శివ కవితేశ్వరి శ్రీ చక్రేశ్వరి

మణిద్వీప వర్ణన ఛదివినచోట

టిష్ట వేసుకొని కూర్చొనునంటా

కోటి శుభాలను సమకూర్చుకొనుటకై


భువనేశ్వరీ సంకల్పమే జనియించే మణిద్వీపం దేవదేవుల నివాసము అదియే కైవల్యం ||2 సార్లు|| ||32||


ఫలశృతి:


పదునాలుగు లోకాలకూ పరంజ్యోతియగు మణిద్వీప నివాసిని, పరమేశ్వరిని, తొమ్మిది విధాలుగా కీర్తించుకొనుటకు తొమ్మిది దోహాలతో ఈ స్తోత్రం వ్రాయబడింది. అమ్మకు నవసంఖ్య ఇష్టంగాబట్టి దీనిని తొమ్మిది పర్యాయములు ప్రతిరోజు చదివిన ప్రతిమనిషి తరించవచ్చు. దీనిని శుక్రవారమునాడు పూజావిధాన ప్రకారము పూజించి తొమ్మిది మార్లు పారాయణ లేదా గానం చేసిన ధన, కనక, వస్తు, వాహనాది సంపదలు కలిగి భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య, సిద్ధులతో ఆయురారోగ్య, ఐశ్వర్యాలతో తులతూగి, చివరకు మణిద్వీపం చేరగలరు. ఇది శాస్త్రవాక్యం.


శ్రీమాత నివాసం చింతామణి గృహం విజయదశమి పర్వదిన శుభవేళ ఆ జగజ్జనని, శివాత్మక మణిద్వీప నివాసినీ అయిన ఆ తల్లిని స్మరించుకోవటం ఎంతో శుభప్రదం. ఆ అమ్మ మణిద్వీపంలో ఎలా అలరారుతోంది అనే విషయాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణించి చెప్పే కథ

దేవీభాగవతంలో వర్ణితమై ఉంది. నూతన గృహప్రవేశ శుభ సందర్భాలలో తరతరాలుగా మణిద్వీప వర్ణన పారాయణం చేస్తూ ఉండటం ఓ ఆచారంగా వస్తోంది.


పరదేవత అయిన ఆ శ్రీమాత ప్రపంచాన్నంతటనీ పరిరక్షిస్తుంది. ఆమె నిత్యం నివసించే గృహమే చింతామణి గృహం. అది మణిద్వీపంలో ఉంటుంది.

సర్వలోకోత్తమోత్తమైన ఆ మణిద్వీపాన్ని స్మరిస్తే చాలు సర్వపాపాలూ నశిస్తాయని దేవీభాగవతం పన్నెండో స్కంధం వివరిస్తోంది. దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ చేస్తూ జగత్తునంతటినీ పాలించే ఈ భువనేశ్వరీ మాత నివసించే చింతామణి గృహం వేయిస్తంభాల మండపాలతో విరాజిల్లుతుంటుంది. ఇలాంటి మండపాలు నాలుగుంటాయి. శృంగార మండపం, ముక్తిమండపం, జ్ఞానమండపం, ఏకాంత మండపం అని

వాటికి పేర్లు. కోటి సూర్యప్రభలతో అవి నిత్యం ప్రకాశిస్తుంటాయి.

వాటిచుట్టూ కాశ్మీరం, మల్లికా, కుందవనాలు అలరారుతుంటాయి. ఆ వనాలలో కస్తూరి మృగాలు సంచరిస్తూ పరిమళాలను ప్రసరింపజేస్తుంటాయి. అక్కడే

సుధారసపూర్ణంగా ఉండే ఒక పెద్దసరోవరం ఉంటుంది. ఆ సరోవరం అంచులు, సోపానాలన్నీ అనేకానేక మణులు, రత్నాలతో పొదిగి ఉండి మనోహరంగా ఉంటాయి. ఆ

సరోవరం మధ్యలో ఓ మహాపద్మవనం, హంసల్లాంటి పక్షులు ఎంతో ముచ్చటగొలుపుతూ ఉంటాయి. చింతామణి గృహంలో పదిమెట్లతో ఉన్న ఓ వేదిక ఉంటుంది. ఆ వేదికకు ఉన్న పదిమెట్లూ పది శక్తిస్వరూపాలు. దానికి ఉండే నాలుగు కోళ్లపై ఉండే

ఫలకమే సదాశివుడు. ఆ ఫలకం మీద మాత భువనేశ్వరుడి వామాంకంలో కూర్చొని ఉంటుంది. 

ఆ మాతకు రత్నాలు పొదిగిన వడ్డాణం, వైఢూర్యాలు తాపడం చేసిన అంగదాలు అలరారుతుంటాయి. శ్రీచక్రరూపంలో ఉన్న తాటంకాలతో శ్రీమాత ముఖపద్మం

కళకళలాడుతుంటుంది. చంద్రరేఖను మించిన అందంతో ఉండే నొసలు, దొండపండ్లలా ఉండే పెదవులు, కస్తూరి కుంకమ, తిలకం దిద్ది ఉన్న నుదురు, దివ్యమైన

చూడామణి, ఉదయభాస్కర బింబంలాంటి ముక్కుపుడక ఇలా ఎన్నెన్నో దివ్యాభరణాలు, మైపూతతో శ్రీమాత అలరారుతుంటుంది. ఆ మాతకు పక్కభాగంలో శంఖ, పద్మ నిధులు ఉంటాయి. వాటి నుంచి నవరత్న, కాంచన, సప్తధాతు వాహినులు అనే నదులు పరవళ్లు తొక్కుతూ అమృత సంద్రంలోకి చేరుతుంటాయి. జగజ్జనని భువనేశ్వరుడి పక్కన ఉన్నది కాబట్టే ఆయనకంతటి మహాభాగ్యం, శక్తియుక్తులు లభించాయని అంటారు. మాత నివసించే చింతామణి గృహం వెయ్యి యోజనాల విస్తీర్ణంలో ఉంటుంది. ఈ గృహానికి ఉత్తరంగా అనేకానేక శాలలు ఒకదానిని మించి మరొకటి ఉంటాయి. ఇవన్నీ ఆ అమ్మ శక్తిప్రభావంతో అంతరిక్షంలో ఏ ఆధారమూ లేకుండా వేలాడుతుంటాయి. ప్రతి బ్రహ్మాండంలోనూ ఉండే దేవ, నాగ, మనుష్య జాతులకు చెందిన దేవీ ఉపాసకులంతా చేరేది ఈ చింతామణి గృహానికే. కరుణారస దృక్కులతో ఆమె తన బిడ్డల వంక చూస్తూ

ఉంటుంది. ఇచ్ఛ, జ్ఞాన, క్రియాశక్తుల సమన్వితంగా ఆ మాత కన్పిస్తుంటుంది.

ఆమె చుట్టూ లజ్జ, తుష్టి, పుష్టి, కీర్తి, కాంతి, క్షమ, దయ, బుద్ధి, మేధ, స్మృతి, లక్ష్మీ అనే దేవాంగనలు ఉంటారు. జయ, విజయ, అజిత, అపరాజిత, నిత్య, విలాసిని, అఘోర, మంగళ, దోగ్ద్రి అనే తొమ్మిది పీఠాశక్తులు జగన్మాతను నిరంతరం సేవిస్తూ ఉండటం కన్పిస్తుంది. కేవలం దేవి ఉపాసకులకేకాక నిరంతరార్చన తత్పరులకు ఇక్కడే స్థానం దొరుకుతుంది. ఈ ప్రదేశంలో మరో గొప్ప

తనమేమిటంటే పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, ద్రాక్ష, నేరేడు, మామిడి, చెరకురసాల జీవనదులు ప్రవహిస్తుంటాయి. కోర్కెలను తీర్చే మహత్తర వృక్షాలు

ఇక్కడ ఎన్నెన్నో. ఈ ప్రాంతంలో ఉండేవారికి కామ క్రోధ లోభ మోహ మద మాత్సర్యాలుండవు. అంతా నిత్యయౌవనంతో ఆనందంతో ప్రకాశిస్తుంటారు. వారంతా

భువనేశ్వరీ మాతను నిరంతరం భజిస్తూ ఉంటారు. దేవతలంతా ఇక్కడికి వచ్చి అమ్మవారికి నిత్యం సేవలు చేస్తూ ఉంటారు. అమ్మ నివసించే మణిద్వీపమూ

అందులోని చింతామణి గృహమూ ఒక్కోసారి ఒక్కో విధంగా పవిత్రకాంతులను వెదజల్లుతూ ఉంటాయి. ఐశ్వర్యానికీ, యోగానికీ అన్నిటికి అది పరమావధి.

జగత్తునంతటినీ తానై యుగయుగాలుగా పాలిస్తున్న ఆ జగన్మాత చిద్విలాసం దేవీభాగవతంలో ఇలా కన్పిస్తుంది. తన భక్తులకు బాధ కలిగిందని తెలిసినప్పుడల్లా తానే స్వయంగా ముందుకువచ్చి దుష్ట శిక్షణ చేస్తుండే ఆ

పరాంబిక ఎక్కడుంటుంది అని ఎవరికైనా కలిగే సందేహమే. ఆ సందేహానికి సమాధానమిస్తూ మణిద్వీపంలో ఉండే చింతామణి గృహంలో ఉండే ఆ శ్రీమాత గురించి ఈ కథా సందర్భం ఇలా వివరించి చెప్పింది. మణిద్వీప వర్ణన, చింతామణి గృహవర్ణనలు వింటేనే సకల పాపాలూ నశిస్తాయని భక్తకోటి నమ్మకం.

Friday, June 26, 2026

స్కందోత్పత్తి – కుమారసంభవం

 *ఎవరైతే స్కందోత్పత్తి చదువుతారో వారి పిల్లలు ఆపదల నుంచి రక్షింపబడతారు....*


*స్కందోత్పత్తి – కుమారసంభవం*


*మరీచి కుమారుడు కశ్యప ప్రజాపతి. ఆయనకు దక్షప్రజాపతి కుమార్తెలు పదమూడు మంది ఆయనకు భార్యలు. కశ్యప ప్రజాపతి భార్యలలో దితి - అదితికి ఉన్నంత ప్రాశస్త్యం మిగిలిన భార్యలకు కనపడదు. దితి భావనలు శ్రీమన్నారాయణుని దుష్టశిక్షణకు అనేకమయిన అవతారములు తీసుకునేటట్లుగా చేసాయి. దితియందు మార్పురాలేదు. క్షేత్రమునందే తేడా ఉన్నది. కశ్యపప్రజాపతిని ‘నాకు ఇంద్రుడిని చంపే పిల్లవాడు కావాలని అడిగితే అపుడు ప్రజాపతి నవ్వి ‘నీ కోరిక తీర్చగలిగిన వాడిని నేను కాదు ఈశ్వరుని సేవించు. నీవొక గొప్ప తపస్సు చెయ్యి తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు ధర్మంలో లోపం రాకూడదు. నీకు బిడ్డ పుట్టేవరకూ అలా ఉండగలిగితే నీకు ఇంద్రుడిని సంహరించగలిగిన కుమారుడు పుడతాడు’ అని చెప్పాడు. ఆవిడ లోపలి కశ్యప ప్రజాపతి తేజము ప్రవేశించింది. ఆవిడ గర్భిణి అయింది. లోపల గర్భం పెరుగుతోంది. ఇది ఇంద్రుడికి తెలిసి ఆవిడ దగ్గరకు వచ్చి ‘అమ్మా ! నీకు సేవచేస్తాను’ అన్నాడు. ఆవిడ ధర్మం పాటించి ఇంద్రుడిని సేవ చేయడానికి అంగీకరించింది.*


ఒకనాడు ఆవిడ మిట్టమధ్యాహ్నం వేళ తల విరబోసుకుని కూర్చుని ఉండగా కునుకు వచ్చి మోకాళ్ళ మీదకి తల వాలిపోయింది. జుట్టు వచ్చి పాదములకు తగిలింది. స్త్రీకి అలా తగలకూడదు. ధర్మశాస్త్రం ప్రకారం జుట్టు చివర ముడివేసి లేకుండా స్త్రీ తిరుగరాదు. జుట్టు అలా పాదముల మీద పడగానే ఇంద్రుడు ఆమె గర్భంలోకి ప్రవేశించి తన వజ్రాయుధంతో లోపల ఉన్న పిండమును ముక్కలుగానరికేశాడు ‘మారుదః మారుదః – ఏడవకండి’ అంటూ ముక్కలుగా నరికేశాడు. అపుడు దితి ఏడ్చి కనీసం వాళ్ళకి నీదగ్గర పదవులియ్యి అని ఇంద్రుని అడిగింది. మారుదః మారుదః అని కడుపులో ఇంద్రుని చేత చెప్పబడ్డారు కనుక వాళ్ళు ‘మరుత్తులు’ అనే పదవులు పొంది స్వర్గలోకంలో వారి పదవులను అధిష్ఠించారు. దితికి మరల భంగపాటు అయింది.


ఇలా కొన్నాళ్ళు అయిపోయింది. మరల ఆవిడ తన భర్త అయిన కశ్యప ప్రజాపతి దగ్గరకు వెళ్ళి ఒక చిత్రమయిన కోరిక కోరింది. ‘నాకు దేవతలనందరిని గెలవగల కుమారుడు కావాలి’ అని అడిగింది. అపుడు ఆయన ‘పదివేల సంవత్సరములు నియమముతో చతుర్ముఖ బ్రహ్మగురించి తపస్సు చెయ్యాలి. నీకు కోరుకున్న కొడుకు పుడతాడు’ అని చెప్పాడు. తపస్సు బ్రహ్మాండంగా ప్రారంభం చేసింది. కొన్నివేల సంవత్సరములు తపస్సు చేసిన తరువాత బ్రహ్మ అనుగ్రహమును పొందింది. గర్భం ధరించి ఒక పిల్లవాడిని కన్నది. ఆ పిల్లవాడికి ‘వజ్రాంగుడు’ అని పేరు పెట్టారు. వజ్రాంగుడు అనగా వజ్రముల వంటి అంగములు కలిగిన వాడు. వాడికి దేహమునందు బలం ఉన్నది. బుద్ధియందు సంస్కారం ఏర్పడలేదు. ఇతడు బయలుదేరి దేవలోకమునకు వెళ్ళి దేవతలతో యుద్ధం చేసి ఇంద్రుని జయించి అతడిని పదవీచ్యుతుని చేశాడు. అమరావతిని రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. ఇంద్రుడు, వరుణుడు, దిక్పాలకులు మొదలైన దేవతలనందరినీ బంధించి తన కారాగారంలో పారేశాడు. బ్రహ్మ కశ్యప ప్రజాపతిని వెంటబెట్టుకుని అక్కడికి వచ్చాడు. వారు వస్తే వజ్రాంగుడు లేచి స్తోత్రం చేసి నమస్కారం చేశాడు. సముచితాసనమున కూర్చోబెట్టి అర్ఘ్యపాద్యాదులను ఇచ్చాడు. బ్రహ్మ ‘నాయనా! నీవు చేసిన అతిథిమర్యాదకు చాలా సంతోషించాము. దిక్పాలకులకు పదవులను నేను ఇచ్చాను. నీవు వాళ్ళను పట్టుకువచ్చి కారాగారంలో పడేశావు. నువ్వు విజేతవే. అందులో సందేహమేమీ లేదు. కానీ వాళ్ళ పదవులు వాళ్ళను చేసుకొనీ’ అని చెప్పాడు. వాళ్ళమాట మీద వజ్రాంగుడు ఇంద్రుడిని, తాను బంధించిన ఇతర దేవతలను విడిచిపెట్టాడు. వజ్రాంగుడు బ్రహ్మతో ‘మహానుభావా! అనుకోకుండా ఈవేళ నాకోసం ఇలా వచ్చావు. నేను నిన్ను ఒక్కటి ప్రార్థన చేస్తున్నాను. అసలు మనశ్శాంతికి ఏది కారణమో, ఏది నిజమయిన తత్త్వమో, ఏది తెలుసుకోవాలో అది నాకు ఒకసారి దయచేసి బోధ చేయవలసింది. ఉపదేశం చేయవలసింది’ అని అడిగాడు. ఇటువంటి కోరిక కోరేసరికి ఆయన పొంగిపోయి ‘నాయనా! నీవు ఎల్లప్పుడూ సత్త్వ గుణమును పట్టుకుని ఉండు. ఈశ్వరుని నమ్మి ఉండు. నీకు ఏ ఇబ్బంది ఉండదు. నీకు ‘వరాంగి’ అనే ఆమెను భార్యగా నేను సృష్టించి ఇస్తున్నాను. తీసుకో’ అని బ్రహ్మ దగ్గరుండి పౌరోహిత్యం చేసి వజ్రాంగుడికి, వరాంగికి పెళ్ళిచేశారు.

వజ్రాంగుడు తన భార్యతో కలిసి నిరంతరం ధర్మాచరణ చేస్తున్నాడు. ఒకరోజున వజ్రాంగుడు భార్యను పిలిచి ‘నీకు ఏమి కావాలనుకుంటున్నావు? ఏమీ బెంగపెట్టుకోకుండా నీ కోరిక ఏమిటో చెప్పు’ అని అడిగితే వరాంగి ‘ముల్లోకములను గెలవగలిగిన వాడు, పాకశాసనుని కన్నుల వెంట నీళ్ళు కార్పించగలిగిన వాడు నా కడుపున కొడుకుగా పుట్టేటట్లుగా నన్ను అనుగ్రహించు’ అన్నది. వరాంగి వల్ల వజ్రాంగుడు మనశ్శాంతిని కోల్పోయాడు. పిమ్మట వజ్రాంగుడు బ్రహ్మ గూర్చి తపస్సు చేశాడు. బ్రహ్మగారు ప్రత్యక్షం అయ్యాడు. వజ్రాంగుడు నమస్కారం చేసి ‘స్వామీ! వరాంగి కోరిన కొడుకును ఆమెకు ఇప్పించండి’ అని అడిగాడు. వరాంగికి తాను కోరుకున్న కొడుకు పుట్టాడు. వాడు పుట్టగానే చాలా పెద్ద అల్లరి ప్రారంభం అయింది.


వజ్రాంగుడు కశ్యప ప్రజాపతిని తీసుకు వచ్చి ఆ పిల్లవానికి ‘తారకుడు’ అని పేరు పెట్టాడు. లోకం మాత్రం ఆ పిల్లవానిని తారకాసురుడు అని పిలిచింది.


తారకుడు పెరిగి పెద్దవాడయ్యాడు. వీనిని చూసి దితి, వరాంగి మిక్కిలి సంతోషపడి పోతున్నారు. వీళ్ళ కోరిక సంపూర్ణంగా నెరవేరడం కోసం తారకుడినే బ్రహ్మ గురించి తపస్సు చేసి వరమును పొందమని ప్రోత్సహించారు. తారకుడు కూడా తపస్సుకు బయలుదేరి తపస్సు ప్రారంభించాడు. ఒక్క కాలుమీద నిలబడి కళ్ళు తెరుచుకుని సూర్యుడిని చూస్తున్నాడు. అలా నూరేళ్ళు తపస్సు చేశాడు. తరువాత ఉగ్రతపస్సు మొదలుపెట్టాడు. అందులోంచి ధూమం పుట్టింది. అది లోకములను కాలుస్తోంది. దేవతలందరూ బ్రహ్మ దగ్గరకు వెళ్ళి వీని తపస్సు లోకముల నన్నింటిని కాల్చేస్తోంది. మీరు వెళ్ళి వాడికి ఏమి కావాలో అడగండి మహాప్రభో అన్నారు.

తారకుడి ఎదురుగా బ్రహ్మ ప్రత్యక్షమయి నాయనా! ఏమిటి నీ కోరిక? అని అడిగాడు. బ్రహ్మకు తారకుడు ఒక నమస్కారం పెట్టి ‘దేవతలనందరినీ, మూడు లోకములను గెలవగల శక్తిని నాకు ఈయవలసింది. పురారి అయిన పరమశివుడు మన్మథుని దహిస్తాడు. ఆయన కామారి. ఆయనకి కోరిక లేదు. అటువంటి పరమశివునికి కామం కలిగి వీర్య స్ఖలనం అవ్వాలి. అలా అయితే ఆ వీర్యంలోంచి కొడుకు పుడితే వాడి చేతిలో నేను చనిపోతాను. ఆ మేరకు వరం ఇవ్వవలసింది’ అని అడిగాడు. బ్రహ్మ సాంబసదాశివుని తలుచుకుని తథాస్తు అని భారంగా హంసను ఎక్కి వెళ్ళిపోయాడు.


తారకుడిని మూడు లోకములకు రాజ్యాభిషేకం చేసారు. దేవతలందరినీ పిలిచి ఎవరెవరు ఏయే పనులు చేయాలో నిర్ణయించి చెప్పేశాడు. ఇలా అందరినీ శాసించి చక్కగా సింహాసనం మీద కూర్చుని రాజ్య పరిపాలనం చేస్తున్నాడు. వాళ్ళందరూ శ్రీమహావిష్ణువు దగ్గరకు వెళ్ళి నీవు మమ్మల్ని రక్షించాలి అని చెప్పారు. ఈలోగా తారకుడు రానే వచ్ఛి నారాయణుడితో యుద్ధం మొదలుపెట్టాడు. శ్రీమన్నారాయణుడు సుదర్శన చక్రమును ప్రయోగించారు. సుదర్శన చక్రం తారకుని కంఠమునందు పుష్పమై రాజిల్లింది. అప్పటికి ఎటువంటి మాయ ప్రయోగించాలో అటువంటి విష్ణుమాయ చేసి శ్రీమహావిష్ణువు అక్కడినుండి తప్పుకున్నాడు. అందరూ కలిసి బ్రహ్మగారి దగ్గరకు వెళ్ళారు. ‘ఈశ్వరుడికి కొడుకు పుట్టేటట్లుగా మేము ఎలా ధన్యులం అవుతామో మమ్మల్ని అనుగ్రహించండి’ అని వేడుకున్నారు.

లోకం అంతా నిలబడాలంటే శివుడికి కొడుకు కలగాలి. కుమారసంభవం జరగాలంటే పరమశివుని తేజస్సును స్వీకరించడానికి జగదంబయే ఉండాలి. కామమే లేని పరమేశ్వరుని యందు మన్మథుడు కామప్రచోదనం చేయగలడని తలచి ఇంద్రుడు మన్మథుని పిలిచి శివుని వద్దకు పంపాడు. మన్మథుడు వెళ్ళి బాణ ప్రయోగం చేసే ప్రయత్నంలో ఉండగా శంకరుడు మూడవకన్ను తెరచాడు. ఆ కంటి మంటకు మన్మథుడు భస్మం అయిపోయాడు. ఇంద్రునితో సహా దేవతలందరూ వెళ్ళిపోయారు. రతీదేవి ఒక్కర్తే భర్త పోయాడని ఏడ్చింది. ఏ మన్మథుడు చేతిలో చెరకువిల్లు, పుష్ప బాణములు పట్టుకుంటే శంకరుని కదలించ లేకపోయాడో దాన్ని అమ్మవారు స్వీకరించింది. అలా స్వీకరించినపుడు ఆవిడ శివకామ సుందరి. అమ్మవారు వెళ్లి గొప్ప తపస్సు చేసింది. శంకరుడు బ్రహ్మచారి రూపంలో వచ్చి తన పెళ్ళి తానే చెడగొట్టుకునే మాటలు చెప్పాడు. అమ్మవారు ధూర్త బ్రహ్మచారీ ! శివ వ్యతిరేకమైన మాటలు విన్నందుకు ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలి. నీ ప్రాంతమును వదులుతావా వదలవా? అని అదిలించింది. శంకరుడు నిజరూపం చూపించాడు. అమ్మవారిని వివాహం చేసుకున్నాడు. పార్వతీ కళ్యాణం అయింది. పార్వతీ పరమేశ్వరులిరువురూ తల్లిదండ్రులుగా కనిపిస్తున్నారు.


పార్వతీ పరమేశ్వరుల కళ్యాణం వలన ప్రధాన ప్రయోజనం కుమారసంభవం జరగాలి. అందుకు ప్రకృతియందు ఉన్నది ఒక్కటే ఆధారం. మహా తపస్వి అయిన శంకరుని అమ్మవారు ఆకర్షించింది. వారి దివ్యమైన క్రీడ జరుగుతోంది. దానినే శాస్త్రమునందు మైథునము అని పిలిచారు. శివపార్వతుల దివ్యమైన క్రీడ శత దివ్య వత్సరములు జరిగింది. ఆయన అమ్మవారు ఆడితే ఆడతాడు, పాడితే పాడతాడు. కానీ ఆయన తేజస్సు స్ఖలనం కాదు. అనగా ఆయన కామ మోహితుడు కాలేదు. శతదివ్య వత్సరములు అయిపోయాయి. తారకాసురుడు దేవతలను చితక్కొడుతూనే ఉన్నాడు. శివుని తేజస్సులోంచే కుమారుడు పుట్టి తారకాసురుడిని సంహరించగల మహా వీరుడైన ఒక కుమారుడు కావాలి. కానీ ఆ తేజస్సు పార్వతీ దేవియందు ప్రవేశించకుండా ఉండాలి. శివుడితో ‘నీకు మాత్రమే కుమారుడిగా ఉంటాను’ అని సనత్కుమారుడు అనడం వల్ల పార్వతీదేవి సంబంధం ఉంటుంది కానీ, ఆ తేజస్సు అమ్మవారిలో ప్రవేశించి అమ్మవారి యందు గర్భంగా పెరగడానికి అవకాశం ఉండదు. పరమశివుడు ఇన్నింటిని ఏకకాలమునందు నిలబెట్టగలిగిన వాడు. దీనికోసం లోకం తన మీద నిందలు వేసినా మచ్చపడడానికి సిద్ధంగా ఉన్నవాడు. నూరు దివ్య వర్షములు గడిచిపోయినా ఆయనకు కుమారుడు కలగడానికి వీలుగా ఆయన తేజస్సు స్ఖలనం కాలేదు.


ఈ ముడి విడిపోవడం ఎక్కడో ప్రారంభం కావాలి కదా! అందుకని మొట్టమొదట శివమాయ దేవతలమీద ప్రసరించింది. కుమారసంభవం జరిగితే మొదట ప్రయోజనం పొందేవారు దేవతలు. వాళ్ళు శివ మాయా మోహితులు అయి అక్కర్లేని విషయమును చర్చ మొదలుపెట్టారు. బ్రహ్మ కూడా మాయా మోహితుడై పోయాడు. వాళ్ళు ఇప్పుడు అయ్యవారి తేజస్సు జగదంబతో కలిస్తే ఆవిర్భవించబోయే ప్రాణి మహాగొప్ప తేజోమూర్తి అయితే అటువంటి మూర్తి ఈ భూమిమీద నడిస్తే ప్రజలు తట్టుకోగలరా? శివతేజస్సు కదలరాదు అనుకున్నారు. శివపార్వతులు క్రీడిస్తే కొడుకు పుట్టాలని మొదట ఏడ్చిన వీళ్ళే అందరు కలిసి పరమశివుడు దగ్గరకు వెళ్ళారు. ఆయన పార్వతీ దేవితో కలిసి కామక్రీడలో ఉన్నాడు. బ్రహ్మతో కలిసి దేవతలు తనకొరకు వచ్చారని తెలియగానే దర్శనం ఇవ్వడానికి బయటకు వచ్చి మీ కోరిక ఏమిటి? అని అడిగాడు. నీ తేజస్సు కానీ స్ఖలనం అయితే దానిని పట్టగలిగిన వారు లేదు. ఈశ్వరా! మీ తేజస్సును మీయందే ఉంచేసుకోండి. ఏదయినా పర్వత శృంగం మీద కూర్చుని ఇద్దరూ తపస్సు చేసుకోండి అని పరమశివునికి సలహా ఇచ్చారు. దేవతల సలహా విన్న పరశివుడు చిరునవ్వు నవ్వి ఈ భూమి మీద అందరూ సుఖపడెదరు గాక! నా తేజస్సు బయటకు పడకుండు గాక! ఒకే ఒక్కసారి మాత్రం నా తేజస్సు బయటకు వచ్చి తీరాలి. నూరు దివ్య వర్షములు పార్వతీ దేవితో కలిసి నేను క్రీడించిన కారణం చేత స్వస్థానమునుండి కదిలిపోయిన పరమపవిత్రమయిన నా తేజస్సును మీలో ఎవరు భరిస్తారో చెప్పండి అన్నారు. ఇప్పుడు వాళ్ళు ‘భూమి భరిస్తుంది’ అని చెప్పారు. శివతేజస్సును గ్రహించడానికి భూమి అంగీకరిస్తే శివుని తేజస్సు భూమి మీద పడింది. అది సామాన్యమయినది కాదు. ఉత్తర క్షణం భూమి మీద వ్యాప్తి చెంది ప్రవహించి పర్వతములను, అరణ్యములను అన్నింటిని ఆక్రమించేసింది. అందరూ అగ్నిహోత్రుని ప్రార్థన చేయగా అగ్నిహోత్రుడు వాయువు సహకారంతో తేజస్సును గ్రహించాడు. అయితే ఆ తేజస్సును అగ్నిహోత్రుడు కూడా తనలో ఉంచుకోలేక పోయాడు.ఈ విషయం అమ్మవారు తెలుసుకుని దేవతల భార్యలకు బిడ్డలు జన్మించకుందురు గాక అని దేవతలను శపించింది. పిమ్మట భూమివంక తిరిగి నీవు అనేక రూపములను పొందుతావు. ఒకచోట చౌడు నెల, సారవంతమయిన నేల ఇలా రకరకములయిన రూపములు పొందుతావు. చాలామందికి భార్యవు అవుతావు అన్నది. దేవతలందరూ సిగ్గుతో మ్రాన్పడి పోయారు. శివుడు పశ్చిమ దిశగా హిమవత్పర్వత ప్రాంత శృంగము మీదికి తపస్సుకు వెళ్ళిపోయాడు. ఆయనను అనుగమించి అమ్మవారు వెళ్ళిపోయింది. అగ్నిహోత్రుని దగ్గర ఉన్న శివతేజస్సును గంగయందు విడిచిపెడితే ఉమాదేవి బెంగ పెట్టుకోదు. గంగయందు ప్రవేశపెట్టండి అని చెప్పాడు. అగ్నిహోత్రుడు గంగమ్మ దగ్గరకి వెళ్లి అమ్మా! దేవతల ప్రియం కొరకు నీవు గర్భమును దాల్చాలి అని అడిగితే ఆమె శివ తేజస్సును స్వీకరించడానికి మనఃస్ఫూర్తిగా అంగీకరించింది. అగ్నిహోత్రుడు తనలో ఉన్న శివ తేజమును గంగయందు విడిచిపెట్టాడు. వీళ్ళందరి గుండెలు జారిపోయేటట్లుగా గంగమ్మ ఒకమాట అన్నది. నేను ఈ తేజస్సును భరించలేను. ఏమి చెయ్యను? అని అడిగింది. దేవతలలో మరల కంగారు మొదలయింది. అగ్నిహోత్రుడు గంగతో నీవు భరించ లేకపోతే దానిని హిమవత్పర్వత ప్రాంత పాదముల దగ్గర వదిలిపెట్టు అన్నాడు. గంగ అలాగే చేసింది. తేజస్సు వెళ్లి భూమి మీద పడగానే విశేషమయిన బంగారం, దాని తర్వాత వెండి పుట్టాయి. దాని క్షారం లోంచి రాగి, ఇనుము పుట్టాయి. దాని తేజో మలం లోంచి తగరము, సీసం పుట్టాయి. మిగిలిన తేజస్సు అణువులు భూమితో కలిసిపోతే నానా రకములయిన ధాతువులు పుట్టాయి. అక్కడ శరవణపు పొదలు,దగ్గరలో ఒక తటాకం ఉన్నది. దానిని శరవణ తటాకము అని పిలుస్తారు. అది అమ్మవారి శరీరం. నీరుగా మారింది. ఈ తేజస్సు ఆ తటాకము నందు పడి మెరిసిపోతూ బంగారు రంగులో ఒక పిల్లవాడు శరవణపు పొదల దగ్గర పడ్డాడు. కుమార సంభవం జరిగింది.


ఈవిధంగా కుమార సంభవం జరగగానే దేవతలు పొంగిపోయారు. శరవణ తటాకంలోంచి బయటకు వచ్చాడు కాబట్టే సుబ్రహ్మణ్యుడికి ముమ్మూర్తులా అమ్మవారి రూపే వచ్చింది. చిన్న పిల్లవాడు శూలం పట్టుకుని ముద్దులు మూట కడుతూ ఉంటాడు. పుట్టిన పిల్లవాడికి పాలు పట్టించాలి. వీళ్ళందరూ ఒక సంకల్పం చేశారు. అమ్మవారే కృత్తికా రూపంలో ఉంటుంది. అందుకని వెంటనే ఆ కృత్తికలను ప్రార్థన చేశారు. కృత్తికలు ఆరుగురు వచ్చి మేము పాలు ఇస్తాము కానీ ఈ పిల్లవాడు మాకు కూడా పిల్లవాడిగా చెప్పబడాలి అని వరం ఇవ్వాలి అన్నారు. ఈ పిల్లవాడు మీకు బిడ్డడుగా పిలవబడతాడు అన్నారు. వాళ్ళు వెంటనే మాతృత్వాన్ని పొందారు. మా అమ్మే పాలివ్వడానికి సిద్ధపడిందని ఆరు ముఖములతో ఆ పిల్లవాడు ఏకకాలమునందు పాలు తాగి ‘షణ్ముఖుడు’ అయ్యాడు. కృత్తికల పాలు త్రాగాడు కాబట్టి కార్తికేయుడు అయ్యాడు. సనత్కుమారుడు ఇలా జన్మించాడు కాబట్టి గర్భం జారిపోతే బయటకు వచ్చాడు కాబట్టి స్కందుడు అని పిలిచారు. ఆరుగురు కృత్తికల స్తనములను ఏకాకాలమునందు పానము చేసిన వాడు కనుక ఆయనకు ‘షడాననుడు’ అని పేరు వచ్చింది. పరమశివుని తేజస్సులోంచి వచ్చిన పిల్లవాడు కనుక ‘కుమారా’ అని పిలిచారు. అగ్నిహోత్రుడు తనయందు ఉంచుకుని గంగయందు ప్రవేశపెట్టిన కారణం చేత ఆ పిల్లవానిని ‘పావకి’ అని పిలిచారు.


ఆయన ఒకే ఒకసారి తల్లుల పాలు త్రాగి తొందరగా భక్తులను రక్షించడానికి ఒకే రోజులో యౌవనంలో ఉన్న కుమారస్వామిగా మారిపోయాడు. ఉత్తరక్షణం ఆయనకు అభిషేకం చేసేద్దామని పుట్టినరోజునాడే దేవతలందరూ ఆయనను కూర్చోబెట్టి దేవసేనాధిపతిగా అభిషేకం చేసారు. ‘సేనాని’ అని పేరుపొందాడు. ఈయనకే ‘గుహా’ అనే పేరు ఉంది. పరమపవిత్రమయిన ఈ సుబ్రహ్మణ్య స్వామివారి జననము వినడం అన్నది, ఆయన గూర్చి వినడం అన్నది ఎవరికో తప్ప చెల్లదు. ఎవరు కార్తికేయునకు భక్తులై, ఈ లోకమునందు సుబ్రహ్మణ్య ఆరాధన చేస్తున్నారో వారు ఆయుష్మంతులై పుత్రపౌత్రులను చూసి స్కందలోకమును పొందుతారు. 

Sunday, March 1, 2026

బ్రహ్మ విద్యకి, శ్రీవిద్య కి తేడా ఏమిటి?

 🌴 *బ్రహ్మ విద్యకి, శ్రీవిద్య కి తేడా ఏమిటి?* 🌴


*జవాబు* : *బ్రహ్మ విద్య మరియు శ్రీవిద్య అనేవి రెండూ సనాతన ధర్మంలో అత్యున్నతమైన ఆధ్యాత్మిక మార్గాలు. వీటి లక్ష్యం ఒక్కటే ( మోక్షం ) అయినప్పటికీ, సాధన చేసే విధానం మరియు దృష్టి కోణంలో కొన్ని ముఖ్యమైన తేడాలు ఉన్నాయి.*


👉 *వాటి మధ్య ఉన్న ప్రధాన వ్యత్యాసాలను కింద చూడవచ్చు*


01. *బ్రహ్మ విద్య ఇది ప్రధానంగా జ్ఞాన మార్గం.*

      *ఉపనిషత్తుల సారాంశమే బ్రహ్మ విద్య.*

*లక్ష్యం:* *"అహం బ్రహ్మాస్మి"* (నేనే బ్రహ్మమును) అనే సత్యాన్ని తెలుసుకోవడం.

*మార్గం:* విచారణ ఇది ఎక్కువగా మేధోపరమైనది మరియు నిరాకారమైనది.

*సాధన:* "శ్రవణం (వినడం), మననం (మననం చేసుకోవడం), నిధిధ్యాసనం (ధ్యానం చేయడం) ద్వారా పరమాత్మను చేరుకోవడం.

 *రూపం* : దీనికి రూపం ఉండదు. పరమాత్మను నిర్గుణ, నిరాకార తత్వంగా (ఏ లక్షణాలు లేని శక్తిగా) చూస్తుంది."


02. *శ్రీవిద్య -ఇది ప్రధానంగా ఉపాసనా మార్గం.*

       *ఇది తంత్ర శాస్త్రం మరియు భక్తి కలయిక.*

*లక్ష్యం:* లలితా త్రిపుర సుందరి దేవిని ఆరాధించడం ద్వారా ఐహిక సుఖాలను (భుక్తి) మరియు చివరకు మోక్షాన్ని (ముక్తి) పొందడం.

 *మార్గం:* మంత్రం, యంత్రం (శ్రీచక్రం), మరియు తంత్రం (పూజా విధానం).

*సాధన:* గురువు ద్వారా ఉపదేశం పొంది, మంత్ర జపం మరియు శ్రీచక్రార్చన చేయడం. ఇది కుండలినీ యోగంతో ముడిపడి ఉంటుంది.

*రూపం:* ఇది సగుణ ఆరాధన.

*పరమాత్మను "జగన్మాత"గా, అమ్మవారిగా భావిస్తుంది.*


// *బ్రహ్మ విద్యకు ప్రధాన గ్రంథాలు ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మ సూత్రాలు*

*శ్రీ విద్యకు ప్రధాన గ్రంథాలు లలితా సహస్రనామం, సౌందర్య లహరి, తంత్ర గ్రంథాలు*


❗*బ్రహ్మ విద్య నిర్గుణ బ్రహ్మం (నిరాకారం)*

❗*శ్రీ విద్య పరాశక్తి (సగుణ రూపం)*


🪷 *బ్రహ్మ విద్య సాధనా పద్ధతి జ్ఞానము మరియు వివేచన*

🪷 *శ్రీ విద్య సాధనా పద్ధతి జపం, హోమం మరియు శ్రీచక్ర పూజ.* 


// *బ్రహ్మ విద్య ప్రపంచం మాయ అని చెప్తుంది.. శ్రీ విద్య ప్రపంచం అమ్మవారి స్వరూపమని చెప్తుంది*.


// *శ్రీవిద్యను సాధన చేసే వారు చివరకు చేరుకునేది బ్రహ్మ విద్యనే.*


// [ *అందుకే శ్రీవిద్యను "సగుణ బ్రహ్మ విద్య" అని కూడా అంటారు.*

*బాహ్య పూజల ద్వారా ప్రారంభమై, అంతిమంగా తనలో ఉన్న శక్తిని గుర్తించడమే రెండింటి పరమార్థం*.]

*ఆధ్యాత్మిక కుటుంబం 4*                                                

సేకరణ

Friday, December 12, 2025

పుట్టినతిథిని బట్టి ఆయా తిథి దేవత* *ఆరాధన.

 *పుట్టినతిథిని బట్టి ఆయా తిథి దేవత* *ఆరాధన.*

*చంద్రకళలను బట్టి నిత్య దేవతారాధన..............!!*


*దక్ష ప్రజాపతి ఇరువై ఏడుగురు కుమార్తెలను* *పరిణయమాడిన చంద్రుడు రోహిణిపై ఎందుకో* 

*మిక్కిలి ప్రేమ చూపెడివాడు,* 

*ఈ విషయమై మందలించిన దక్షుని* *మాటను మన్నించని చంద్రుని దక్షుడు కోపగించి క్షయ వ్యాధితో బాధపడమని శపించగా, శాపవశాన చంద్రుడు క్షీణించసాగాడు.*


*అమృత కిరణ స్పర్శలేక దేవతలకు అమృతం* *దొరకడం కష్టమైనది. ఓషదులన్ని క్షీణించినవి,* 

*అంత ఇంద్రాది దేవతలు చంద్రుని తోడ్కొని బ్రహ్మదేవుని కడకేగి పరిష్కార మడిగారు.* 


అంత చతుర్ముఖుడు చంద్రునికి మృత్యుంజయ మహామంత్రాన్ని ఉపదేశించాడు. 

ప్రభాస తీర్థమున పరమశివునికి దయగల్గి ప్రత్యక్షమవగా చంద్రుడు శాపవిముక్తికై ప్రార్థించెను. 

అంత పరమేశ్వరుడు చంద్రుని అనుగ్రహించి..


కృష్ణపక్షాన కళలు క్షీణించి, శుక్లపక్షమున ప్రవర్ధమానమై పున్నమి నాటికి పూర్ణ కళతో భాసిల్లుమని వరమిచ్చాడు. 

కళలు చంద్రునికి సూర్యునికి మధ్య దూరం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. 


అత్యల్పదూరం అమావాస్య.

అత్యధిక దూరం పౌర్ణమి. 

చంద్రుడు భూమి చుట్టూ..భూమి సూర్యునిచుట్టూ పరిభ్రమిస్తూఉంటాయి. 

16 కళలు అనివీటినే అంటారు. 

వాటికి పేర్లు ఉన్నాయి - 


చంద్రుని పదహారు కళలు:

1. అమృత.

2. మానద, 

3. పూష, 

4. తుష్టి, 

5. పుష్టి, 

6. రతి ధృతి, 

7. కామదాయిని, 

8. శశిని, 

9. చంద్రిక, 

10. కాంతి, 

11. జ్యోత్స్న, 

12. శ్రీ, 

13. ప్రీతి, 

14. అంగద, 

15. పూర్ణ, 

16. అపూర్ణ. 


15 తిథులకు 16 ఎందుకు అంటే పూర్తి పౌర్ణమి,

పూర్తి అమావాస్య ఘడియలు అనేవి స్వల్ప సమయమే ఉంటాయి.


ఈ 16 కళలకు నిత్యం ఆరాధింపవలసిన దేవతలు ఉన్నారు.

నిత్యాదేవతలు మొత్తం 16 మంది.

15 నిత్యలను శ్రీచక్రత్రికోణంలోని ఒక్కొక్క రేఖ యందు ఐదుగురు చొప్పున పూజించి..

16వ దైన లలితా త్రిపుర సుందరీదేవిని బిందువు నందు పూజించాలి.


జాతకం ప్రకారం ఎవరు ఏ తిధిన జన్మిస్తే 

ఆయా దేవతా మంత్రాలను 11 సార్లు జపించాలి.

లేదా ఆయా తిధులను బట్టి ఆయా మంత్రాలను 

ప్రతిరోజు 11 సార్లు పఠించటం మంచిది.

అవి..


బహుళ పాడ్యమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “కామేశ్వరీదేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం అం “కామేశ్వరీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ విదియ.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “భగమాలినీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఆం “భగమాలినీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ తదియ.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “నిత్యక్లిన్నా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఇం “నిత్యక్లిన్నా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ చవితి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “బేరుండా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఈం “బేరుండా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ పంచమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “వహ్నివాసినీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఉం “వహ్నివాసినీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ షష్ఠి.

ఈతిథినాడు పుట్టిన వారు “మహావజ్రేశ్వరీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఊం “మహావజ్రేశ్వరీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ సప్తమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “శివదూతీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఋం “శివదూతీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ అష్టమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “త్వరితా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ౠం “త్వరితా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ నవమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “కులసుందరీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఌం “కులసుందరీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ దశమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “నిత్యా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ౡం “నిత్యా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ ఏకాదశి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “నీలపతాకా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఏం “నీలాపతాకా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ ద్వాదశి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “విజయా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఐం “విజయా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ త్రయోదశి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “సర్వమంగళా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఓం “సర్వమంగళా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


బహుళ చతుర్ధశి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “జ్వాలామాలినీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఔం “జ్వాలామాలినీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


అమావాస్య.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “చిత్రా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం అం “చిత్రే” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల పాడ్యమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “చిత్రా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం అం “చిత్రే” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల విదియ.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “జ్వాలామాలినీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఔం “జ్వాలామాలినీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల తదియ.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “సర్వమంగళా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఓం “సర్వమంగళా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల చవితి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “విజయా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఐం “విజయా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల పంచమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “నీలపతాకా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఏం “నీలాపతాకా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల షష్ఠి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “నిత్యా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ౡం “నిత్యా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల సప్తమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “కులసుందరీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఌం “కులసుందరీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల అష్టమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “త్వరితా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ౠం “త్వరితా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల నవమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “శివదూతీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఋం “శివదూతీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల దశమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “మహావజ్రేశ్వరీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఊం “మహావజ్రేశ్వరీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల ఏకాదశి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “వహ్నివాసినీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఉం “వహ్నివాసినీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల ద్వాదశి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “బేరుండా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఈం “బేరుండా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల త్రయోదశి.

ఏటిదినాడు పుట్టిన వారు “నిత్యక్లిన్నా దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఇం “నిత్యక్లిన్నా” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


శుక్ల చతుర్ధశి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “భగమాలినీ దేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం ఆం “భగమాలినీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి.


పౌర్ణమి.

ఈ తిథినాడు పుట్టిన వారు “కామేశ్వరీదేవి”ని 

“ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం అం “కామేశ్వరీ” 

నిత్యా శ్రీపాదుకాం పూజయామి తర్పయామి నమః 

అనే మంత్రంతో పూజించాలి. 

Monday, October 27, 2025

మహాభారతంలో ఉన్న 18 పర్వాల పేర్లు

 మహాభారతంలో ఉన్న 18 పర్వాల పేర్లు, ప్రతీ పర్వంలో జరిగిన కథను క్లుప్తంగా వివరించగలరా?

ఆ పదునెనిమిది పర్వాలు వరుసగా ఇవి.


01 . ఆది పర్వము:


ఇందులో మహాభారత కధ మొత్త్తం సంగ్రహంగా చెప్పబడుతుంది. మీరడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానంగా రెండవ అధ్యాయంలో " సర్వ సంగ్రహ పర్వము" అన్న పేరిట ఏ పర్వంలో ఏమున్నదో సంగ్రహంగా చెప్పబడుతుంది.


ప్రతీ పర్వంలోను అనేక ఉపపర్వాలు ఉంటాయి.. ఉదాహరణకు అది పర్వంలో 19 పర్వాలు ఉన్నాయి. కౌరవ పాండవుల కధ మేరకు పరిశీలిస్తే వారి వారి పుట్టుకనుంచి ( నిజానికి వారు పుట్టకముందునుంచి, ఇంకా ముందునించి కూడా) , వారి బాల్యం, విద్యాభ్యాసం. కురు పాండవుల తగాదాలు, ధర్మరాజు యువరాజుగా అభిషిక్తుడవడం , లక్క ఇల్లు కాలడం, పాండవులు చనిపోయారని అందరు నమ్మడం, విదురుడి సహాయంతో పాండవులు బయపడి రహస్య జీవితం గడపడం, హిడింబాసుర వధ, హిడింబ ద్వారా ఘటోత్కచుడిని కొడుకుగా పొందడం, ఏకచక్రపురంలో బ్రహ్మచారులుగా జీవితం , భీముడు బకాసురిని చంపడం,వ్యాసుని సలహా మేరకు ద్రౌపది స్వయంవరంలో పాల్గొని ఆమెను అర్జునుడు గెలుచుకోవడం, పాండవులు ఐదుగురు ఆమెను వివాహమాడటం, మొదటిసారిగా కృష్ణుడి పాత్ర ప్రవేశం, వారి సమాగమం , ధృతరాష్ట్రుడు రాజ్యం విభజించి ధర్మరాజును ఖండవప్రస్తం ఏలుకోమనడం, ధర్మరాజు పట్టాభిషేకం,ఇంద్రాప్రస్థనిర్మాణం , కృష్ణార్జునుల వల్ల ఖాండవదహనం, అర్జునిడికి గాండీవం, అక్షయ తూణీరం, కపిధ్వజంతో ఉన్న రధం అమరడం,ఇంద్రుడి యుద్ధవిరమణ, మయ పరిచయం ఇత్యాదులు .


02 ) సభా పర్వం:


మయసభ కారణంగా దీనికి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చు. ద్యూతసభ కారణం కూడా కావచ్చు. ఇంద్రప్రస్థ రాజ్యాన్ని పొందాక ధర్మరాజు రాజసూయ యాగం చేస్తాడు. దానికి గాను నలుగురు తమ్ముళ్లు నాలుగు దిక్కులు జయించడం , దానికి ముందుగా జరాసంధ వధ, రాజసూయ యాగం, శిశుపాల వధ, మయసభలో దుర్యోధనుని అవమాన ఆభాస.ధృతరాష్ట్రుడు శకుని వ్యూహానుసారం ధర్మరాజును జూదానికి పిలవడం, ధర్మరాజు తనను, తమ్ముళ్లను, ద్రౌపదిని కూడా ఒడ్డి ఓడిపోవడం, ద్రౌపదిని సభకు దుశ్శాసనుడు జుట్టు పట్టుకుని లాక్కు రావడం, ద్రౌపది ప్రశ్న,ద్రౌపదివస్త్రాపహరణ విఫల ప్రయత్నం, భీముడి రౌద్ర ప్రతిజ్ఞలు,ద్రౌపదిని అనుగ్రహించి ధృతరాష్ట్రడు సర్వం తిరిగి ఇచ్చేయడం, అనుద్యూతం, ధర్మరాజు ఓడిపోయి 12 ఏళ్ళ అరణ్యవాసానికి 1 ఏడాది అజ్ఞాతవాసానికి కట్టుబడి రాజ్యాన్ని వదిలి అడవులకు పోవడం.


౦౩) అరణ్యపర్వం :


పాండవులు కామ్యకవనం చేరడం, కిర్మీర వధ, యాదవులు ,పాంచాలులు, చేది ,కేకయ రాజులు వచ్చి కలుసుకోవడం, యుద్ధానికి ధర్మరాజు విముఖత, ద్వైత వనం చేరడం , వ్యాసుడి సలహా మేరకు అర్జునుని ధర్మరాజు ప్రతిస్మృతి ఉపదేశించి తపస్సుకు పంపడం, పరమశివుని గురించి తపస్సు చేయమని ఇంద్రుడు చెప్పడం , అర్జునిడి ఉగ్ర తపస్సు, , కిరాతకుని రూపంలో శివుని రాక, పరీక్షా , పాశుపతాస్త్ర ప్రదానం, దిక్పాలకులు అనేక అస్త్రాలు ఇవ్వడం, అర్జునిని దేవేంద్రుడు స్వర్గలోకం తీసుకువెళ్లడం, చిత్రసేనుడు వద్ద సంగీతనృత్యాలు నేర్చుకోవడం, ఇంద్రుడి వద్ద ధనుర్విద్యలో మెళుకువలు తెలుసుకోవడం, ఊర్వశి శాపం, నివాతకవచులను జయించి పెట్టడం , ఇలా ఐదేళ్లు గడిపి గంధమాదన పర్వతం మీద తనవారిని కలుసుకోవడం, ఈలోపు మిగిలిన పాండవులు లోమసమహర్షితో అనేక తీర్థాలు తిరిగీ గంధమాదనం చేరడం.భీముడికి సంబంధించి నహుష వృత్తాంతం , జటాసుర వధ, సౌగంధిక పుష్పాలు తేవడం, కుబేరుడి అనుచరులతో యుద్ధం, దారిలో హనుమంతునితో కలయిక, కుబేరుని అనుచరుడు మణిభద్రుడిని చంపడం,అందరు కలిసి తిరిగి ద్వైత వనం చేరడం, దుర్యోధనుడి ఘోష యాత్ర, చిత్రసేనుడి చేతిలో పరాభవం, పాండవుల ద్వారా విడుదల,కర్ణుడి శపధం, దిగ్విజయ యాత్ర, వైష్ణవ యాగం,ఇంద్రుడు కవచకుండలాలలను హరించడం, ద్రౌపతిని జయద్రధుడు అపహరించడం, జయద్రధ పరాభవం ,కర్ణుడు వాసవీ శక్తీ పొందడం. పాండవుల అరణ్యవాస సమయ పూర్తి, యక్షప్రశ్నలు , యముని ఆశీర్వాదం.పాండవులు విరాట నగరం చేర నిర్ణయం.


ఈ పర్వంలోనే ఋషుల ద్వారా ధర్మరాజు అనేక పురాణ గాధలు వినడం. నలదమయంతుల కధ, రామాయణం, అగస్త వృత్తాంతం, సావిత్రి చరిత్ర మొదలయినవి.బృహదశ్వుని ద్వారా ధర్మరాజు అక్షవిద్య కూడా అభ్యసిస్తాడు.మరో మారు జూదం ఆడాల్సి వస్తే ఓడిపోకుండా ఉండటానికి.


04 )


విరాట పర్వం:


పాండవులు వివిధవేషాలతో విరాటుడి కొలువులో చేరుతారు.ధర్మరాజు కంకుడనే జూదమిత్రుడుగా, భీముడు వలలుడనే పేరుతో వంటవాడిగా, అర్జునుడు బృహన్నలపేరుతో పేడి వేషంలో ఉత్తరకు నృత్య శిక్షకుడిగా , నకుల సహదేవులుగ్రంధికుడు ,తంత్రీపాలుడు అన్నపేర్లతో అశ్వ శిక్షకుడు, గోరక్షకుడుగా చేరుతారు.ద్రౌపది మాలిని అన్న పేరుతోసైరంధ్రి గ రాణి సుధేష్ణ దగ్గర ఆంతరంగిక పరిచారికగా చేరుతుంది. కీచకుడు చివర్లో ద్రౌపదిని మోహించడం, అవమానించడం , భీముని చేతిలో వధింపబడటం, ఉపకీచకులు వంద మంది ద్రౌపదిని తమ అన్న కీచకుడితో పాటు దహనం చేయడానికి తీసుకుపోతూ వుంటే భీముడు గంధర్వుడిలా వచ్చి అందరిని సంహరించడం,కీచక వద్ద భీముడే చేసి ఉంటాడని దుర్యోధనుడు ఊహించడం. త్రిగర్త రాజు సుశర్మ దక్షిణ గోగ్రహణం హస్తినాపురం సైన్యం ఉత్తర గోగ్రహణం ఒక రోజు తేడాలో చేయడం. విరాటుడిని సుశర్మ బారి నుండి భీముడు రక్షించి సుశర్మను పరాభూతుడిని చేయడం ఉత్తర గోగ్రహణాన్ని అడ్డుకోవడానికి ఉత్తర కుమారుడు బృహన్నల సారధ్యంలో వెళ్లడం, భయపడ్డాఉత్తరుడికి నిజం చెప్పి అర్జునుడు నిజరూపంలో ఉత్తరుడు సారధిగా కౌరవులను జయించడం, విరాటుడు ముందు పొరబడినాపాండవులను గుర్తించి గౌరవించడం ,ఉత్తరను అర్జునుడు అభిమన్యుడి భార్యగా ఒప్పుకోవడం , పాంచాలులు , యాదవులు విరాటనగరం రావడం,శ్రీకృష్ణుని సమక్షంలో ఉత్తర అభిమన్యుల వివాహం జరగడంతో విరాట పర్వం ముగుస్తుంది.


05 )


ఉద్యోగ పర్వం


ఉత్తరాభిమన్యుల వివాహానంతరం పాండవ పక్షీయులందరు ఉపప్లావ్యంలో సమావేశం. దుర్యోధనుడు మంచి మాటలతో లొంగడు కనుక ఒక పక్క యుద్ధ సహాయం సమీకరించుకుంటూనే అనుకున్న ఒప్పందం ప్రకారం తమ రాజ్యాన్ని ఇవ్వవలసినదని ద్రుపదుడి పురోహితుడు ద్వారా రాయబారం జరిపిస్తారు. శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకకు వెళ్ళిపోతాడు. రాయబారితో ధృతరాష్ట్రుడు సమాధానం పంపుతానని తమ తరఫున సంజయుడిని పంపిస్తాడు. సంజయుడు ధృతరాష్టృని మనోగతాన్ని వివరిస్తాడు. తన కొడుకు తన మాట వినడు కనుక ధర్మరాజు నాశనాశనకరమయిన యుద్ధం చేయవద్దని సలహా. ఈలోపుగా ఇరు పక్షాలు యుద్ధ ప్రయత్నాలు చేస్తూనే ఉంటాయి. శ్రీకృషుని దగ్గరకు అర్జునుడు దుర్యోధనుడు సహాయానికి వెళితే యుద్ధం చేయని కృష్ణుని అర్జునుడు సారధిగా కోరుకుంటాడు, దుర్యోధనుడు ఒక అక్షోహిణీ నారాయణసేనతో తృప్తి పడతాడు. బలరాముడు తాను ఎవరి తరఫున యుద్ధం చేయనని చెబుతాడు. కృతవర్మ ను కలిసి దుర్యోధనుడు ఆనందంగా వెళ్ళిపోతాడు. పాండవుల కు సహాయం చేయడానికి వచ్చే శల్యుడిని దుర్యోధనుడు మభ్యపెట్టి తనవైపు యుద్ధం చేసేలా తిప్పుకుంటాడు. ఆ విధంగా పాండవులకు ఏడు , కౌరవులకు పదకొండు అక్షోహిణీల సైన్యం సమకూరుతుంది.సంజయ రాయబారిని ప్రతిగా శ్రీకృష్ణుడు కౌరవుల వద్దకు వెళతాడు దుర్యోధనుడు అయిదు ఊళ్లు ఇవ్వడానికి కూడా నిరాకరించి శ్రీకృష్ణుడిని బందీ చేద్దామనే ఆలోచన చేస్తాడు. శృకృష్ణుడు కోపించి తాను ఒక్కడే రాలేదనీ తనలో అనంత విశ్వం ఉన్నదనీ విశ్వరూపం చూపిస్తాడు. అంత అయినాక ధృతరాష్ట్రుడు తన అసహాయత వ్యక్తం చేస్తాడు. శ్రీకృష్ణుడు వెళ్తూ వెళ్తూ కర్ణుడికి అతడి జన్మరహస్యం గుర్తు చేసి పాండవపక్షంలో యుద్ధం చేయమని కోరుతాడు. అది సమంజసం కాదని కర్ణుడు నిరాకరిస్తాడు. కుంతి కూడా అదే కోరిక కర్ణుడిని కోరితే కర్ణుడు తాను దుర్యోధనుడి తరఫున యుద్ద్ధం చెయ్యక తప్పదని , అయితే యుద్ధంలో అర్జునుడు తప్ప మిగిలిన నలుగురిని అవకాశం వచ్చినా చంపనని మాట ఇస్తాడు.భీష్ముడికి సర్వసైన్యాధిపత్వం ఇవ్వబడుతుంది. తమ పక్షంలోను పాండవ పక్షంలోను ఉన్న వీరుల బలాబలాలు లెక్కచూపే సమయంలో కర్ణుడిని అర్ధరధుడిగా నిర్ధారిస్తే , భీష్ముడు యుద్ధరంగంలో ఉన్నన్నిరోజులు తాను యుద్ధం చేయనని కర్ణుడు శపధం చేస్తాడు. పాండవుల తరఫున ద్రుష్టద్యుమ్నుడిని సర్వసైన్యాధిపతిగాను, అర్జునిడిని సేనాపతులకు అధినేత గాను , కృష్ణుని అర్జునికి అధినేతగాను , సారధి గాను ధర్మరాజు ప్రకటిస్తాడు.చివరగా శకుని కొడుకు ఉలూకుని ద్వారా దుర్యోధనుడు యుద్ధానికి రమ్మని రెచ్చగొడుతూ సందేశం పంపిస్తాడు.అతడిద్వారానే పాండవులు ప్రతిసందేశం పంపిస్తారు.భీష్ముడు తాను శిఖండితో యుద్ధం చేయనని చెబితే ఆ వృత్తాంతం వినగోరుతాడు దుర్యోధనుడు.భీష్ముడు తాను కాశీరాజు కుమార్తెలను ఎత్తుకొని రావడం, అంబావృత్తాంతం, శిఖండి పుట్టుక, ముందు స్త్రీగా పుట్టి పురుషుడిగా మారిన వైనం చెబుతాడు. కురుక్షేత్రం యుద్ధభూమిగా నిర్ణయించబడుతుంది. కురు పాండవ సేనలు యుద్ధానికి బయలుదేరడంతో ఈ పర్వం ముగుస్తుంది.


06 )


భీష్మ పర్వం:


ఇక్కడనుంచి , భీష్మ, ద్రోణ, కర్ణ, శల్య పర్వాలు నాలుగు యుద్ధ పర్వాలు.


వ్యాసమహాముని ఇచ్చిన దివ్యదృష్టితో ధృతరాష్ట్రుడికి యుద్ధ వివరాలు చెప్పడానికి నియుక్తుడయి ముందుగా ద్వీపాల వివరాలు , అవీ చెబుతాడు. యుద్ధం మొదలవుతుంది.ధర్మరాజు భీష్మాదుల ఆశీర్వచనాలు తీసుకుంటాడు. యుయుత్సుడు పాండవ పక్షానికి చేరుతాడు. అర్జునుడి విషాదయోగం, గీతోపదేశం జరిగాక యుద్ధం మొదలవుతుంది.భీష్ముడి పరాక్రమం తట్టుకోలేక పాండవులు భీష్ముడిని వధోపాయం అడుగుతారు.శిఖండిని అడ్డు పెట్టుకొనియుద్ధం చెయ్యమని సలహా ఇస్తాడు. పదిరోజులు యుద్ధంలో భీష్ముడు పరాక్రమించి , పదోరోజు శిఖండి అర్జునుడి వేసిన బాణాల వల్ల తీవ్రంగా గాయపడి రధం మీదనించి పడతాడు.అంపశయ్య పై వాలిన భీష్ముడికి శరాలతో తలదిండు అమర్చి , గంగను రప్పించి దాహం తీరుస్తాడు అర్జునుడు .తాను పోయిన తర్వాతనయినా సంధి చేసుకోమని దుర్యోధనుడిని అడుగుతాడు. అలా బాణాల మీద పడుకుని ఉత్తరాయణం గురించి ఎదురు చూసే భీష్ముడి వద్దకు కర్ణుడు వచ్చి ఆశీర్వాదం తీసుకుంటాడు.


07 )


ద్రోణ పర్వం:


ఇది భీష్ముడు పడిన అనంతరం అయిదు రోజులపాటు ద్రోణుని సేనాధిపత్యంలో జరిగిన యుద్ధ కధ. చాలామంది వీరులు మరణించిన పర్వం కూడా.ద్రోణుడికి సర్వసైన్యాధక్ష పదవినిచ్చి గౌరవిస్తాడు దుర్యోధనుడు; ధర్మరాజును ప్రాణాలతో పట్టివ్వమని కోరుతాడు. కర్ణుడు కూడా రంగ ప్రవేశం చేస్తాడు. చక్రవ్యూహంలో అభిమన్యుడి వధ. ప్రతీకారంగా అర్జునుడి చేతిలో సైంధవ సంహారం , భూరిశ్రవుడిని అర్జునుడు చేయి నరకడం, ప్రాయోపవేశంలో ఉన్న అతడి తలను సాత్యకి నరకడం, రాత్రియుద్ధం మొదలు. ఆలంబసుడుని ఘటోత్కచుడు చంపి విజృంభిస్తే గత్యంతరం లేక అర్జునుడి కోసం దాచిన శక్తి ఆయుధాన్ని ఘటోత్కచుడిని చంపడానికి వాడటం,చివరగా , ధర్మరాజు 'అశ్వద్ధామ హతః కుంజరః' అనే అర్ధసత్యంతో ద్రోణుడిని యుధవిముఖుడిని చేయడం, యోగంలోఉన్న ద్రోణుడి తలని ధృష్టద్యుమ్నుడు ఖండించడం , అశ్వద్ధామ కోపించి నారాయణాస్త్రం ప్రయోగించి తీవ్ర నష్టం కలిగంచడంతో ఈ పర్వం ముగుస్తుంది.


08 )


కర్ణ పర్వం:


ద్రోణుని మరణం తరువాత కర్ణుడు సర్వసైన్యాధిపత్వం వహిస్తాడు. అతను యుద్ధం చేసింది స్వీయ నాయకత్వంలో ఒకటిన్నర రోజులే. తల్లికిచ్చిన మాట నిలబెట్టుకుంటాడు కర్ణుడు. దుశ్శాసనుడితో సహా అనేకమంది కౌరవులను భీముడు చంపేస్తాడు. కర్ణుడు భార్గవాస్త్రంతో పెద్ద నష్టం కలిగిస్తాడు. తనని పరామర్సించడానికొచ్చిన అర్జునిడిని ధర్మరాజు కర్ణుడికి వెరచి వచ్చావని నిందిస్తే అర్జునుడు తన గాండీవాన్ని దూషించిన వారిని వధించే వ్రతనియమం ఉన్నా కృష్ణుని సలహా మేరకు నిందించి వ్రత పాలన పాటిస్తాడు. తరువాత నిందించినందుకు బాధపడి ఆత్మహత్య చేసుకోబోతే దానికి మారుగా తనని తాన పొగుడుకంటే అది ఆత్మహత్యతో సమానమనే కృష్ణుని సలహా పాటించి బయటపడతాడు.


ఆ విధంగా శ్రీకృష్ణుడు వారిద్దరిని ఒకటి చేసి అర్జునిడిని కర్ణ వధకు తీసుకెళతాడు. చివరి రోజు కర్ణుడికి శల్యసారధ్యం లభిస్తుంది. ధర్మరాజు కోరిక మేరకు శల్యుడు కొంత తేజోవధ చేస్తాడు. ఇద్దరికి పెద్ద వాదన అవుతుంది. దుర్యోధనుడు ఇద్దరికీ సర్ది చెబుతాడు. కర్ణుడి కొడుకు వృషసేనుడుని అర్జునుడు చంపేస్తాడు. కర్ణార్జునల మధ్య పెద్ద యుద్ధం జరుగుతుంది.కర్ణుడి నాగాస్త్రం విఫలమవుతుంది. అతడి శాపాలు పని చేయడం ప్రారంభిస్తాయి. రధచక్రం భూమిలో కూరుకుపోతుంది.యెంత ప్రయత్నించినా రాదు.కర్ణుని చివరి ఘడియలు సమీపిస్తాయి. శ్రీకృష్ణ ప్రేరణతో అర్జునుడు వేసిన బాణం వల్ల కర్ణుడి తల తెగి పడుతుంది.ధర్మరాజు వచ్చిపడిపోయిన కర్ణుడిని చూసి హర్షిస్తాడు. దుర్యోధనుడు విచారిస్తే శల్యుడు ఓదారుస్తాడు.పదిహేడవ రోజు యుద్ధం, కర్ణపర్వం ముగుస్తాయి.


09 )


శల్య పర్వం:


శల్యుడు సర్వసైన్యాధిపతి అవుతాడు. సర్వశక్తులతో అద్భుతంగ యుద్ధం చేసినా చివరికి ధర్మరాజు చేతిలో మరణిస్తాడు. సహదేవుడు శకునిని అతని కొడుకు ఉలూకుడిని తన ప్రతిజ్ఞ నిలబెట్టుకుంటూ చంపేస్తాడు.

కౌరవుల తరఫున అశ్వద్ధామ, కృతవర్మ, కృపాచారుడు తప్ప వీరులు, మిత్రులు, కుమారులు, సోదరులు ఎవ్వరూ మిగలరు. అలిసిపోయి, నిరాశతో దుర్యోధనుడొక్కడు కేవలం గద తీసుకుని నడుచుకుంటూ ఒక మడుగులో జలస్తంభన విద్య ప్రయోగించి కూర్చుంటాడు. పాండవులు వెదకడంలో తెలుసుకుని మడుగు చుట్టూ చేరుకొని దుర్యోధనుడిని మాటలతో యుద్ధానికి ప్రేరేపిస్తారు. తన ఇష్టమయిన ఆయుధంతో యుద్ధం చేయవచ్చని దుర్యోధనుడు చెప్పగా భీముడితో గద యుద్ధానికి సిద్ధపడి మడుగునుంచి బయటకు వస్తాడు. ఈ లోగాబలరాముడు కూడా అక్కడికి చేరుకుంటాడు. ద్వంద్వ యుద్ధంలో దుర్యోధనుడి తొడల మీద గద ప్రహారం చేసి , పడగొట్టి విజయం సాధిస్తాడు భీముడు. బలరాముడు భీముడు తొడల మీద కొట్టడం తప్పని నిరసన వ్యక్తం చేసి వెళ్ళిపోతాడు. దుర్యోధనుడుశ్రీకృష్ణుడిని నిందిస్తే , అతని అధర్మాలన్నీ గుర్తు చేస్తాడు కృష్ణుడు. దుర్యోధనుడు స్పృహ కోల్పోగా శ్రీకృష్ణుడు పాండవులు వెనుకకు మరలి ఆ రాత్రికి నాదీ తీరంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటారు. ఆ తరువాత దుర్యోధనుడిని వెదుకుకుంటూ అశ్వద్ధామ, కృతవర్మ, కృపాచార్యుడు వచ్చి చూస్తారు. అతని స్థితి చూసి బాధపడతారు. అశ్వద్ధామ యుద్ధం ఇంకా ముగియలేదని , తానూ ప్రతీకారం తీర్చుకుంటాని చెబితే దుర్యోధనుడు అతడిని సర్వసైన్యాధిపతిగా నియుక్తుని చేస్తాడు.అశ్వద్ధామ ఆ ఇరువురిని తీసుకుని బయలుదేరడంతో శల్యపర్వం ముగుస్తుంది.


10 )


సౌప్తిక పర్వం:


అశ్వద్ధామ , కృతవర్మ,కృపాచార్యుడు ఆ రాత్రి తమ శిబిరాలకు వెళ్లరు, అప్పటికే పాండవులు ఆ శిబిరాలను ఆక్రమించారు. కౌరవ స్త్రీలందరు , మంత్రులు యుయుత్సుడి ఆధ్వర్యంలో హస్తినాపురానికి వెళ్లిపోయారు. ఒక చెట్టు క్రింద కూర్చుని ఆలోచిస్తున్న అశ్వద్ధామకు చీకట్లో ఒక గుడ్లగూబ పక్షుల్ని నాశనం చేయడం కనిపిస్తుంది. అశ్వద్ధామ


ఆ రాత్రికే యుద్ధం చేయాలనీ నిశ్చయించుకుని ఇద్దరు వీరులను నిద్ర లేపుతాడు. ముందు వారించినా అశ్వద్ధామ పట్టుదలతో వారూ అతడిని అనుసరిస్తారు. అశ్వద్ధామ ఒక్కడే శిబిరంలో ప్రవేశించి శివుడి అనుగ్రహం ద్వారా ల అసాధారణ కార్యం సాధించి ధృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండి, ఉపపాండవులు తో బాటు అడ్డు వచ్చ్చిన వీరులందరని ఊచ కోత కోస్తాడు. కృప కృతవర్మలు శిబిరానికి నిప్పు పెట్టి బయటకు వచ్చినవారినందరిని చంపేస్తారు.ఆ విధంగా మారణకాండ సాగించి ఆ వార్త చనిపోబోతున్న దుర్యోధనుడికి చెబుతారు. దుర్యోధనుడు వారిని కౌగలించుకుని స్వర్గస్తుడవుతాడు.


జరిగిన సంగతి తెలిసి భీమార్జునులు పారిపోయిన అశ్వద్దామను వ్యాసాశ్రమంలో పట్టుకుంటారు. ఆ యుద్ధంలో అశ్వద్ధామ ఓడిపోయి తన శిరోమణి ఇచ్చేసి జీవం దక్కించుకుంటాడు,అయితే అశ్వద్ధామ బ్రహ్మ శిరోనానామకఉత్తర గర్భం మీద అస్త్రంఆమంత్రిస్తాడు. ' అపాండవం చేస్తానని చెప్పి వేసిన అస్త్రం అది.దీనితో సౌప్తిక పర్వం ముగుస్తుంది.


,


11 )


స్త్రీ పర్వం:


యుద్ధం ముగిసింది. విదురుడు ధృతరాష్ట్రుడిని ఊరడిస్తాడు. చనిపోయినవారిని చివరిసారిగా చూడటానికి ధ్రితరాష్ట్రుడు, గాంధారి, కుంతి,విదురుడు , కౌరవుల భార్యలు, కోడళ్ళు,,కర్ణుని భార్యలు,అనేకమంది రాజుల భార్యలు కురుక్షేత్రానికి వస్తారు. పాండవులు , ద్రౌపది, మిగిలిన స్త్రీలు చాలామంది వస్తారు. గాంధారికి వ్యాసుడు కొడుకులందరిని చూసుకునే శక్తీనిస్తాడు. విలపిస్తున్న కోడళ్లను చూసిన గాంధారికి పాండవుల మీద కోపం వచ్చ్చి శపించాలనుకొంటుంది.ఆ సంగతి గ్రహించిన వ్యాసుడు ఆమెకు నచ్చచెప్పి మనసు మళ్లిస్తాడు. భీముడ్ని కౌగలించుకుని ధృతరాష్ట్రుడు గట్టిగ అదుముతాడు.కృష్ణుడు ఉండగానే గ్రహించి భీముడికి బదులు ఇనపవిగ్రహం పెట్టడంతో భీముడు రక్షింపబడతాడు, విగ్రహం పిప్పి అయిపోతుంది.ధృతరాష్ట్రుడు కోపం తగ్గి పాండవులందరిని ఆదరిస్తాడు. పాండవులు గాంధారికి ప్రణామం చేస్తారు. గాంధారి కోపం, శోకం అణుచుకున్నా ఆమె చూపు ధర్మరాజు పాదాల మీద పది గోర్లు నల్లగా కమిలిపోతాయి. ఒక్క కొడుకునీ మిగల్చలేదని ,దుర్యోధనుడిని తొడలమీద కొట్టాడని,దుశ్శాసనుడు రక్తం తాగాడని భీముడిని నిష్టూరమాడుతుంది. తన ప్రతిజ్ఞ వల్ల ఆలా చేసానని,లేకుంటే ఆమె కొడుకును చంపడం సాధ్యం కాదని, రక్తం నోటిలో తీసుకున్న తగ్గలేదని చెప్పి తప్పుకుంటాడు భీముడు. గాంధారి కోపం కృష్ణుడి మీదకు మళ్లుతుంది. యాదవులందరు కృష్ణబలరాములతో సహా ఇప్పటినించి 36 సంవత్సరాలకి నాశనం అవుతారని శపిస్తుంది. విధి అలాగే నిశ్చయించనుందని శ్రీకృష్ణుడు శాపాన్ని స్వీకరిస్తాడు. దహనసంస్కారాల సమయంలో కర్ణుడు కూడా తన కొడుకేనని అతనికి కూడా పాండవులు తర్పణం వ్వవలసి ఉన్నదని కుంతి కర్ణుడి జన్మరహస్యం చెబుతుంది. స్త్రీలనోట్లోరహస్యాలు దగకూడని ధర్మరాజు అంటాడు. కర్ణుడి తన అగ్రజుడని తెలిసిన ధర్మరాజుతో బాధ మొదలవుతుంది. ధర్మరాజు ప్రేతకర్మలు నిర్వర్తించి, భారమయిన గుండెతో, సోదరులతో గంగ ఒడ్డున నిలిచియున్న సమయంలో స్త్రీ పర్వం పూర్తి అవుతుంది.


12 )


శాంతి పర్వం


కర్ణుని జన్మ వృత్తాంతం , విప్ర శాపం, పరశురామ శాప వృతాంతం, కర్ణుడి సాయంతో దుర్యోధనుడు కళింగ రాజకన్యను అపహరించడం, కర్ణుడు జరాసంధుని ఓడించి మాలిని నగరాన్ని పొందడం ఉంటాయి. ధర్మరాజు రాజ్యం తీసుకోనని పట్టుబడితే అందరు అనేకరకాలుగా చెప్పి ఒప్పిస్తారు. మహా యుద్ధ పాపాన్ని అశ్వమేధ యాగం చేసి పోగొట్టుకోవచ్చని చెప్పిన మీదట ధర్మరాజు రాజ్యం స్వీకరించడానికి ఒప్పుకుంటాడు. పట్టాభిషేకం జరుగుతుంది,. భీష్ముడు మరణించే వ్యవధిలోగా ఆయనవద్ద రాజధర్మం, అనేక సస్త్ర రహస్యాలు తెలుసుకోమన్న శ్రీకృష్ణుని సలహా ప్రకారం ధర్మరాజు బీష్మని కలసి అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటాడు.


ఇది నిజానికి అన్నిటి కన్నా పెద్ద పర్వం . కధ సాగదు కానీ ధర్మసంబంధమయిన ఎన్నో విషయాలు ఇందులో చర్చించబడతాయి.


13 )


అనుశాసన పర్వం:


భీష్మ ధర్మరాజ సంవాదమే ఈ పర్వమంతాను. దీనిలోనే అందరికి పరిచయమయిన విష్ణు సహస్ర నామ ఉపదేశం, భీష్ముని ద్వారా యుధిష్ఠరుడిని ఉంటుంది


.అనేక ధర్మ రహస్యాలు ఇందులో నిక్షిప్తమై ఉన్నాయ్.


భీష్ముడు ధర్మరాజు సందేహాలన్నీ నివృత్తి చేసాక హస్తినాపురం చేరడానికి అనుమతి ఇచ్చి ఉత్తరాయణం వచ్చాక తనకు కలం తీరే సమయం వస్తుందని , అప్పుడు రావలసినదని చెప్పి పంపిస్తాడు.ధర్మరాజు హస్తినకు తిరిగి వచ్చి మృతవీరుల కుటుంబాలకు ఇతోధిక ధనసహాయం చేసి ఏభై రోజుల తరువాత దక్షిణయాం ముగిసి


ఉత్తరాయణం వస్తోందని తిరిగి భీష్ముని చెంతకు srikrushnuni ధృతరాష్ట్రుని, గాంధారిని,కుంతిని, సోదరులని, ఇతర ముఖ్యులను వెంటపెట్టుకుని వెళ్తాడు. ఋషులతో కూడి ఉన్న భీష్ముడు ధర్మరాజును , ధృరాష్ట్రుడిని చివరి సందేశాలిచ్చి, ప్రాణాలు విడవడానికి శ్రీకృష్ణుని అనుమతి కోరుతాడు.అందరిని చివరిసారి ఆప్యాయంగా కౌగలించుకొని శరీరంలో ఒక్కొక్క భాగాన్ని యోగంలోంచి ఉపసంహరిస్తాడు. బాణాలన్నీ ఒక్కక్కటిగా విడివడతాయి.భీష్ముని ప్రాణాలు శిరస్సు ఛేదించుకుని బయటకు వచ్చి అనంతవాయువులలో కలిసిపోతాయి.అందరు అగ్నిసంస్కారం చేసి గంగానది చేరుతారు,తర్పణ సమర్పణకు. గంగ నేయీటినుంచి బయటకు వచ్చి కుమారుని మరణానికి సోకిస్తుంది. వ్యాసుడు కృష్ణుడు ఆమెను ఓదార్చగా తిరిగి నీటిలో ప్రవేశిస్తుంది. అందరు గంగకు పూజలు చేసి వెనక్కి మరలడంతో అనుశాసన పర్వం ముగుస్తుంది.


14 )


ఆశ్వమేధిక పర్వం:


భీష్మ నిర్యాణం తరువాత ధర్మరాజు తీవ్రమయిన విచారానికి లోనవుతాడు. తాతగారిని చంపినా పాపం నుంచి తనకు ఎలా నివృత్తి లభిస్తుంది అని అడిగితే అశ్వమేధ యాగం చేయమని సలహా ఇస్తాడు. యుద్ధానికే ఖజానా ఖాళీ అయినా తానూ యాగం ఎలా చెయ్యగలుగుతానని మళ్ళీ


అడుగుతాడు ధర్మరాజు. మరుత్త మహారాజు వెనుకటి యుగంలో దాచిని అనంత ధనరాశులు హిమాలయాల్లో భద్రంగా ఉన్నాయని , వాటితో నిర్వహించవచ్చుననీ సలహా చెబుతాడు వ్యాసుడు.


శ్రీకృష్ణుడు , సుభద్రను తీసుకుని తిరిగి శ్వమేధసమయానికి ముందుగానే వస్తానని ద్వారకా చేరుకొని యుద్ధ వృత్తాంతం, అభిమన్యు వధతో సహా వాసుదేవుడికి తెలియపరుస్తాడు.


పాండవులు హిమాలయాలకు వెళ్లి బంగారం, మణులు తెచ్చుకుని వచ్చే లోపు ఉత్తర ప్రొమృతశిశువును కంటుంది. అశ్వద్ధామ అస్త్ర ప్రభావం అది. సమయానికి చేరుకున్న శ్రీకృష్ణుడు శిశువుకు జీవప్రదానం చేసి పరీక్షిత్తు అని పేరు పెడతాడు.


తరువాత అర్జునుడు అశ్వం వెనుక వెళ్లి అనేక రారాజులు జయించి తిరిగి వస్తాడు. తన కొడుకు భబ్రువాహనుని చేతిలో అర్జునుడు హతమవ్వడం , ఉలూపి నాగమణి ద్వారా అతడిని బతికించడం, తద్వారా వసువుల శాపానికి ప్రతిక్రియ జరిపామని చెప్పడం ఒక విశేషం.


అశ్వమేధ యాగం విజయవంతంగా సమాప్తి అవుతుంది.


శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుననకు ఉపదేశించిన బ్రాహ్మణా గీత , అనుగీత అని కూడా అంటారు, ఇందులోనిదే.


శ్రీకృష్ణుడు భగవద్భక్తుల గురించి , వైష్ణవ ధర్మం గురించి ఉపదేశించి తిరిగి ద్వారకకు వెళ్లడంతో అశ్వమేధిక పర్వం ముగుస్తుంది.


15 )


ఆశ్రమవాసిక పర్వం:


ధర్మరాజు ధృతరాష్టుడిని , గాంధారిని స్వంత కొడుకులాచూసుకుంటాడు. అయినా భీముడు మాత్రం అపుడపుడు పెదనాన్న వినేలాగా నిష్టుర వాక్యాలు పలుకుతూ ఉంటాడు. ఇలా నిర్వేదానికి గురి అయిన ధృతరాష్ట్రుడు ఉపవాసాలతో శరీరం శుష్కిన్పచేసుకుని శల్యావశిష్ఠుడవుతాడు. తానూ, గాంధారి వానప్రస్థానానికి వెళతామని చెబుతాడు. వ్యాసుడు కూడా ధర్మరాజుని అడ్డు పెట్టవద్దని చెబుతాడు. ధృతరాష్ట్రుడు కొడుకులందరికి ఆఖరిసారిగా తర్పణాలు ఇచ్చి, విరివిగా దానాలు చేసి గాంధారి సహితంగా అడవులకు బయలు దేరతాడు. కుంతి తాను కూడా వారి సేవలో వెళ్లిపోతానని , పాండవులను దుఃఖంలో ముంచి వెళ్ళిపోతుంది. వారు శతరూప ఆశ్రమంకు వెళ్లి అక్కడే నివాసం ఏర్పరచుకుంటారు. విదురుడు, సంజయుడు కూడా వారితో వెళ్లిపోతారు.


పాండవుల దుఃఖానికి అంతులేదు. ఒక సంవత్సరం తరువాత పాండవులు అందరు భార్యలతో కలిసి పెద్దల దర్శనానికి బయలు దేరుతారు. అత్తమామలను చూడడానికి కౌరవ పత్నులందరు బయలుదేరుతారు.


అందరు సమాగమయినప్పుడు వ్యాసుడు కూడా వారిని కలుస్తాడు. వెళ్లిన రోజే విదురుడు ఎక్కడని అడిగితే అతడు సన్యాసాశ్రమంలో అడవులలో తిరుగుతూ ఉన్నాడని ఎప్పుడయినా కనిపిస్తూ ఉంటాడని చెబుతారు. విదురుడిని వెదుకుతూ ధర్మరాజు అడవులలోకి వెళ్లి దూరంగా చూస్తాడు. పిలుస్తూ దగ్గరకు వెళ్లేసరికి ఒక చెట్టునానుకుని ధర్మరాజు కళ్ళలోకి చూస్తూ ప్రాణం విడుస్తాడు విదురుడు.


వ్యాసమహర్షి ధృతరాష్త్రాదుల అభ్యర్ధన మేరకు చనిపోయిన వారందరిని దేవా లోకాలలోనుంచి రప్పిస్తాడు , ఒక రాత్రికి. అందరూ తమతమ ప్రియబంధువులను కలిసి ఆ రాత్రి ఆనందంగా గడుపుతారు. తెల్లవారగానే వచ్చినవారందరు వారి వారి రధాలలో గంగానదిలోకివెళ్ళిఅదృశ్యమవుతారు.కౌరవుల భార్యలందరూ వ్యాసుడి అనుమతితో గంగలో మునిగి ప్రాణాలు విడిచి భర్తలను చేరుకుంటారు.ఎక్కువ సమయం అక్కడ ఉంటె మునులదినచర్యలు కుంటుపడతాయని ధృతరాష్ట్రుడు చెప్పి ధర్మరాజును తిరిగి పంపుతాడు. మరి రెండు సంవత్సరాల తరువాత నారదుని ద్వారా దావానలం లో ధ్రితరాష్ట్రుడు, గాంధర్, కుంతి ప్రాణాలు వదిలారని , సంజయుడు తప్పించుకుని హిమాలయాల్లో తపస్సుకొరకు వెళ్లాడని తెలుస్తుంది.పాండవులు విలపించి పెద్దలకు చేయవలసిన కర్మలు చేసి విరక్తులవుతారు. ఈ పర్వం ఆలా ముగుస్తుంది.


16


మౌసల పర్వం:


యుద్ధానంతరం దాదాపుగా 36 సంవత్సరాలు గడిచాయి.గాంధారి నియమించిన గడువు కూడా అదే. ద్వారకలో శ్రీకృష్ణిడిని చూడడానికి విశ్వామిత్రాది ఋషులు వస్తారు. కొంతమంది యాదవులు ఋషులను పరిహాసం చేయడానికి సాంబుడికి ఆడ వేషం వేసి, అతను భబ్రుది భార్య అనీ, ఆమె గర్భంలో ఉన్న శిశువు అడా మగా అని ప్రశ్నిస్తారు. వారి ఆగడానికి విసిగిన మునులు ఆమె కడుపులో ముసలం పుడుతుందని , అది వంశ వినాయాసనానికి కారణమవుతుందని శాపమిస్తారు. సాంబుడు మరునాడే ఒక ముసలన్నీ కంటాడు. ఉగ్రసేనుడు దానిని చూర్ణం చేసి సముంద్రంలో పాడేయిస్తాడు. సముద్ర తీరంలో ఆ చూర్ణం ప్రభావంతో రెళ్ళు దట్టంగా పెరుగుతుంది.


ఒక నాడు శ్రీకృష్ణుడు అందరిని తీసుకొని సముద్ర తీరం చేరుతాడు. అక్కడా అందరు మధువు సేవించి ఆ మత్తులో సాత్యకి , కృతవర్మ మహాభారతంలో వైరి పక్షం చేసిన అన్యాయాల విషయంలో వాదులాడుకుంటారు కృతవర్మను సాత్యకి చంపితే , సాత్యకిని కృతవర్మ సహచరులు పానపాత్రలతో సాత్యకిని కొట్టి చంపేస్తారు. ఆ కొట్లాటలో శ్రీకృష్ణుడు కూడా